InterviewFrits van der Meer

Boerenprotest, stelt hoogleraar, was een vorm van mentale bedreiging. ‘Dit breekt de samenleving af’

null Beeld ANP
Beeld ANP

Tientallen boeren haalden verhaal bij minister Christianne van der Wal na de presentatie van de stikstofplannen van het kabinet. Het is het zoveelste teken dat er iets helemaal niet goed zit in de verhouding tussen burgers en hun overheid.

Joost van Egmond

“Mijn kinderen zitten hierbinnen te trillen, en nu is het gewoon klaar.” Minister van natuur en stikstof Christianne van der Wal moest vrijdagavond na de presentatie van haar stikstofplannen voor de deur van haar huis in gesprek met tientallen boze demonstranten. Dat was na huisbezoeken bij Rob Jetten, Sigrid Kaag en Hugo de Jonge de zoveelste keer dat politici thuis werden lastiggevallen om hun werk.

De Tweede Kamer was eensgezind in verontwaardiging. Totaal onacceptabel, was de meest gehoorde reactie. Ook Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging (BBB) distantieerde zich en riep demonstranten op het ‘netjes te houden’. “Ik heb honderd procent begrip voor de emoties die heersen. Sterker nog: ik heb er een partij voor opgericht. Maar er zijn boeren die boos op me zijn omdat ik afstand nam van die actie”, zei Van der Plas op een bijeenkomst in Nijkerk. “Persoonlijk vind ik niet dat je bij iemand op de stoep moet staan.”

De voorman van de radicale actiegroep Farmers Defence Force (FDF), Mark van den Oever, steunde juist de actievoerders. Hij noemde het huisbezoek in een vlog een ‘topactie’. “Dat het aan een huisadres is, is helemaal niet erg. Zij komen ook bij ons aan de keukentafel.”

Deze dynamiek breekt in wezen de samenleving af

Voor iemands huis gaan staan is extreem, een vorm van mentale bedreiging, zegt de Leidse hoogleraar Frits van der Meer, die zich veel bezighoudt met vertrouwen in en acceptatie van de overheid. “Dit breekt in wezen de samenleving af.” Nieuw is het niet, maar Van der Meer ziet wel een trend, die gelijk opgaat met afnemend vertrouwen in de overheid.

De oorzaken zijn vele en ze werken op elkaar in. Van der Meer: “We leven sowieso in een wat opgewonden samenleving, mensen hebben een korter lontje”. Corona, het organiserend effect van sociale media en vooral de korte reactietijd die gekke dingen met mensen kan doen, het speelt volgens hem allemaal een rol. “Ook zijn de verwachtingen ten aanzien van het overheidsoptreden heel hooggespannen. Dat maakt de teleurstelling des te groter.”

Aan de andere kant staat een bestuur dat steeds verder technocratiseert. “Het is ingewikkeld gemaakt, gedigitaliseerd, gestandaardiseerd. En het is veel te moeilijk geworden om gewoon je verhaal uit te leggen. Er is een muur van bureaucratie tussen burgers en hun overheid opgetrokken, mensen komen daar niet doorheen. Ze kunnen geen kant op en worden boos. Dan kun je excessen krijgen.”

Anticipatie op angst, dat is pas erg

Van der Meer benadrukt dat bureaucratie daarmee niet de oorzaak is van dergelijke intimidatie. “Kijk naar de toeslagenouders, die zijn nooit bij bestuurders aan huis geweest. Het blijft uiteindelijk een individuele verantwoordelijkheid. En heel weinig mensen doen dit, maar het effect is enorm. Het democratisch proces wordt geschaad want mensen zijn er bang voor. En de anticipatie daarop, dat is pas erg.”

Willen we een uitweg vinden, dan zal iedereen een bijdrage moeten leveren, zegt Van der Meer. Wat dan veel helpt is een overheid die minder belooft, beleid beter uitlegt en ook echt naar mensen luistert, denkt hij. “Die muur tussen burgers en overheid zal moeten worden gesloopt, dan zal het vertrouwen mogelijk herstellen.”

Van der Wal laat weten dat ze het gesprek met de boeren absoluut niet uit de weg wil gaan, zolang ze uit de buurt blijven van haar huis. Op 22 juni, als de boeren gaan actievoeren in Den Haag, zal de minister hen te woord staan. “Dat is de plek namelijk”, zegt haar woordvoerder.

Lees ook:

Het vertrouwen in de overheid is tot een dieptepunt gedaald

Nederland heeft het karakter gekregen van een laag-vertrouwensamenleving, concluderen diverse universiteiten, drie grote gemeenten en Kieskompas na onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden