ReportageBoeren voor buren

Boeren uit Flevoland leveren hun kromme wortels nu aan arme Amsterdamse gezinnen. 'Supermarkten wijzen ze af’

Vrijwilligsters stellen kratten samen in de Rai. Beeld Patrick Post
Vrijwilligsters stellen kratten samen in de Rai.Beeld Patrick Post

Gezond eten wordt sneller duurder dan snacks en snoep. Dat kan anders: Boeren uit Flevoland verkopen groente en fruit rechtstreeks aan arme gezinnen in Amsterdam en Almere, tegen een scherpe prijs.

In hal 6 van de Amsterdamse Rai staan tien vrijwilligsters aan een rolband. Zij vullen de pakketten die inwoners met een stadspas online hebben besteld. De vrachtwagen uit Flevoland is net vertrokken, na achterlating van talloze kisten met groente en fruit. Sylvia van Steenis weegt steeds twee kilo peren af en legt die in een kistje dat al wortels, aardappelen en courgette bevat. Waarom staat zij vrijwillig aan de lopende band? “Het is fijn om nuttig en sociaal bezig te zijn.”

Terwijl de gezondheidskloof groeit, is de prijs van groente, eieren en halfvolle melk tussen 2010 en 2020 harder gestegen dan die voor snacks en ijs, meldt het CBS. Er zijn talloze initiatieven om gratis voedsel uit te delen, zoals de Voedselbank. Maar het initiatief Boeren voor Buren heeft een duurzamer plan: kostendekkend werken en de voedselketen tussen producent en consument verkorten. De boeren krijgen een eerlijke prijs; de buren betalen vijf euro voor een pakket van 5 kilo, tien euro voor 10 kilo, en 15 euro voor 16 kilo. Dan zijn er nog een seizoensspecial en losse groente- of fruitpakketten.

Karel Galenkamp neemt zijn pakket in ontvangst in Amsterdam-Noord. Beeld Patrick Post
Karel Galenkamp neemt zijn pakket in ontvangst in Amsterdam-Noord.Beeld Patrick Post

“De aanleiding was dat bij de eerste lockdown Nederlandse boeren met wel een miljard kilo aan aardappelen voor de export bleven zitten”, zegt Eric Traa van de Rabobank in Amsterdam. “We hoorden dat honderden gezinnen die van een minimum leven door corona in de problemen kwamen. De verborgen armoede is onbehaaglijk groter dan ik besefte.”

Zo ontstond het idee deze groepen te koppelen. Middenstanders hadden luxe pakketten met delicatessen ontwikkeld. Traa: “Maar daaraan was in de buitenwijken geen behoefte. Met Abdelhamid Idrissi (bekend van een gratis bijlessysteem) bedachten we dat het groenten en fruit uit de regio moesten worden. Ook willen wij een rendabel model. Als klanten betalen, zorgt dat voor een geheven hoofd.” De gemeente Amsterdam draagt financieel bij aan opzetten van dit unieke verdeelsysteem, Rabo leverde 350 vrijwilligers.

Wortelruggen trekken

In Flevoland trekt boer Martin Topper net wortelruggen op een van zijn percelen. Hij is lid van de vereniging FlevoFood, net als ongeveer 50 andere boeren. “Wij werken al langer aan een korte keten, want nu gaat 80 procent naar de export. Nederlandse supermarkten wijzen kromme wortels en te kleine tomaten af”, zegt Topper. Een beetje van die verspilde groente gaat nu naar Amsterdam en Almere. “Wat wij leveren heet B-kwaliteit, maar is net zo goed.”

Van tevoren appt Topper collegaboeren met de vraag wie wat in de aanbieding heeft. “Iedereen teelt aardappelen en uien. Rode en witte kool zijn voorbij, nu hebben we meer tomaten en komkommers.” Hoeveel kunnen de Flevoboeren aan de steden kwijt? “Voedsel zat in Flevoland”, zegt Topper. “Volume is geen probleem. Laat mensen maar genieten van Nederlandse producten.”

Recent vierde Boeren voor Buren het eerste jubileumjaar met een worteldonatie en een worteltaartwedstrijd. Inmiddels komen zo’n 500 huishoudens in verschillende Amsterdamse stadsdelen hun pakketten ophalen. Dat kunnen er wel dertigduizend worden, denkt Rabobank. In Amsterdam leven honderdduizend stadspashouders, weet Traa. Hij is benaderd door Rotterdam, Utrecht én door Milaan en New York.

Het aantal deelnemers blijft steken

Maar hoe groei je zo groot? Want het aantal deelnemers blijft steken. En ook in de week voordat de bijstandsuitkeringen worden overgemaakt, ligt het aantal deelnemers beduidend lager. Zelfs het streefcijfer van 1200 is niet gehaald. Is het aanbod te Hollands? Te duur? Of is het lastig doelgroepen te bereiken? Projectleider Wies de Jong vertelt in de Rai dat deze hal ter beschikking stelt zolang de coronacrisis duurt: “De prijs kan niet lager. Het is de helft van wat AH vraagt.” Wie arm is, winkelt bij Dirk, Lidl of op de markt. “We onderzoeken die prijzen, en of we soms alleen het rijkste deel van de stadspashouders bereiken. Gratis voedselinitiatieven zijn ook concurrent. De voedselketen is super complex.”

Het besef is er dat om minima met een migratieachtergrond te bereiken, de juiste sleutelfiguren moeten meedoen. Zonder hen gaan prachtige ideeën uit het witte stadscentrum niet slagen in de gekleurde buitenwijken. En ja, de groenten zijn Hollands. “Maar iedereen eet uien en wortels. We kijken wel of ruimere keuze meer klanten aantrekt.” Bij een afzet van 1800 pakketten draait de organisatie quitte, weet De Jong. “We hebben honderd vrijwilligers. Ik ben ervan overtuigd dat Boeren voor Buren kan groeien.”

Marlanda Coco (rode jas) en kleindochter Tedysha.  Beeld Patrick Post
Marlanda Coco (rode jas) en kleindochter Tedysha.Beeld Patrick Post

Marlanda Coco en kleindochter Tedysha verdelen in Amsterdam-Noord pakketten namens het buurvrouwennetwerk. “Stadsdeel Noord betaalt dit één keer per maand voor 26 huishoudens. Eén of twee personen krijgen 5 kilo, drie tot vier personen tien kilo en gezinnen vanaf vijf krijgen het grootste pakket.”

Op de hoek staan vrouwen uit diverse landen bij rolrekken met groentekistjes. “Amsterdam is groot, dus het is goed dat er nu ophaalplekken bij komen. En er is behoefte om meer te wisselen. Je kunt niet maandenlang knolselderij en pompoen leveren.” De Ghanese Winifred (‘ziek, geen werk’) is er voor de tweede keer. “Haar heb ik op straat aangesproken. En ik vond in Noord een groep Filipijnen die voedsel goed kunnen gebruiken”, zegt Coco.

Karel Galenkamp won de wedstrijd worteltaartbakken, misschien door het opschrift ‘Boeren voor Buren’ op zijn baksel. “In december las ik over het project in het buurtblad. Ik vind de korte keten aardig, de prijs is redelijk en er zijn geen onzinnige plastic verpakkingen. Ik bestel altijd het tienkilopakket en seizoensgroenten. Die zet ik in de schuur en daar kijken we wat we gaan gebruiken. De appels en peren zijn basis voor onze ochtendsmoothie.”

“Ik at voor het eerst oranje bietjes en paarse wortels. We hebben wel eens moeite met alle uien en kool. Zuurkool, hachee, ik ben zelfs Koreaanse kimchi gaan maken. Voor de zomer hoop ik op bessen en pruimen.”

Lees ook:

Simone (64) ging van 134 kilo naar 84 kilo. ‘Ik was verslaafd aan chips. Als ik die nu zie, krijg ik rillingen’

De gezondheidskloof in Nederland blijft groot, ondanks talloze beleidsbeloftes. Hoe is die te dichten? In Amsterdam-Noord is er volop actie om arme en laag opgeleide mensen gezonder te krijgen.

Lees ook:

Fruit duurder, snoep goedkoper. Het moet juist andersom, zegt het Voedingscentrum

De prijzen van gezond eten stijgen harder dan die van ongezonde producten. Een slechte zaak, vindt het Voedingscentrum.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden