Stikstof

Boeren dagen minister Schouten voor de rechter

Premier Mark Rutte en minister Carola Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit spraken maandagochtend op het Catshuis met het Landbouw Collectief over de stikstofproblematiek. Beeld ANP

Dat kabinet en boeren het nog lang niet eens zijn over de stikstofaanpak, blijkt opnieuw: het Landbouw Collectief begint een rechtszaak tegen minister Schouten.

Ze hadden een akkoord bereikt. Althans, er waren afspraken gemaakt over de aanpak van stikstof in de veehouderij. Toch daagt het Landbouw Collectief, een verbond van dertien agrarische organisaties, minister Schouten nu voor de rechter vanwege de stikstofaanpak.

De zaak draait om de ‘warme sanering’ van de varkenshouderij in Zuid- en Oost-Nederland. In deze gebieden met veel dieren per inwoner leveren varkenshouderijen volgens de regering risico’s op voor de gezondheid en de leefomgeving. Bewoners van het gebied (waar bijna 85 procent van alle Nederlandse varkens wordt gehouden) kampen met stankoverlast, vooral als zij op minder dan een kilometer van een varkensstal wonen.

Varkensboeren

Om die reden heeft het kabinet-Rutte III bij zijn aantreden in 2017 in het regeerakkoord vastgelegd dat de varkenssector wordt gesaneerd: er is 180 miljoen euro beschikbaar voor varkensboeren in Zuid- en Oost-Nederland die willen stoppen met hun bedrijf. De subsidieregeling is vorige maand opengesteld.

Om in aanmerking te komen voor het geld moet een varkensboer zijn bedrijf (dat binnen een straal van een kilometer overlast geeft) definitief beëindigen: hij moet zijn stallen, voer- en mestsilo’s en mestkelders laten slopen en zijn omgevingsvergunning laten intrekken. Hij mag niet op een andere plaats het varkensbedrijf voortzetten, en de gemeente zal het bestemmingsplan wijzigen, zodat er op de locatie van de stoppende boer geen nieuwe veehouder kan beginnen.

Deze regels dateren allemaal van vóór de huidige stikstofcrisis. Toch komt de afgesproken sanering van de varkenshouderij de regering nu van pas, want met het uitkopen van varkensboeren neemt niet alleen de stankoverlast af, maar ook de uitstoot van stikstof. Schouten heeft het aanvankelijke budget van 120 miljoen euro daarom verhoogd tot 180 miljoen. Het extra geld komt uit een potje dat bedoeld is om maatregelen te nemen om te voldoen aan het ‘Urgenda-vonnis’. Milieuorganisatie Urgenda kreeg in 2015 van de rechter gelijk in een zaak waarin ze de staat had aangeklaagd omdat die onvoldoende doet om ervoor te zorgen dat de uitstoot van broeikasgassen in 2020 een kwart lager is dan in 1990. Ook in hoger beroep kreeg Urgenda gelijk. Vandaag doet de Hoge Raad uitspraak in cassatie.

Stankgrens

Voor de minister dient de sanering van de varkenshouderij meerdere doelen tegelijk: minder stank, minder broeikasgassen, minder stikstof – en ze is bereid daarvoor te betalen. En hoewel de uitkoopregeling al van kracht is, begint het Landbouw Collectief er nu alsnog een rechtszaak over. Zijn inzet: de hoeveelheid stikstof die wordt bespaard door het opkopen van varkensbedrijven, moet als ‘ontwikkelingsruimte’ beschikbaar worden gesteld aan boeren buiten de ‘stankgrens’ van een kilometer, die hun bedrijf willen uitbreiden. Volgens de minister zal dat niet gaan, omdat de lopende regeling niet meer veranderd kan worden. Bovendien gebruikt de regering de ‘stikstofwinst’ van de stoppende varkensboeren al om woningbouw weer mogelijk te maken.

Dat het Landbouw Collectief het nu via de rechter wil afdwingen, neemt Schouten voor kennisgeving aan, zo heeft ze laten weten.

De rechtsgang maakt duidelijk dat de regering en de boeren in de stikstofcrisis minder op één lijn zitten dan hun ‘akkoord’ of ‘afspraken’ doen vermoeden. Marc Calon, voorzitter van LTO Nederland, een van de grootste partijen in het Landbouw Collectief, blikte deze week terug op de onderhandelingen met het kabinet: “We hebben als sector veel binnen gehaald. Niet alles. Dat we op verschillende onderdelen tevreden mogen zijn betekent niet dat we gaan rusten op de overige punten. Integendeel, LTO zal blijven vechten voor de belangen van haar leden. Op verschillende manieren: van gesprekken en onderhandelingen tot indien nodig juridische stappen. En uiteraard: met acties, mits ze een gericht doel hebben en de sympathie van de maatschappij niet verkwanselen.”

Lees ook:

De snelweg blokkeren, dat is strafbaar, maar niet voor de boeren

Boeren en bouwers werden woensdag nauwelijks bestraft voor overtredingen tijdens protestacties. Dat zou komen door de omvang van deze protesten. Dat is merkwaardig, stelt hoogleraar algemene rechtswetenschap Jan Brouwer.

Wat wil het Landbouw Collectief? En maakt dat een kans?

Boze boeren vinden dat minister Schouten hun eisen niet serieus neemt. Hoe luiden die eisen? En hoe kansrijk zijn ze?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden