Verkiezingen

Boer zoekt partij: dit hebben de verschillende politieke partijen de boeren te bieden

Boerenprotest in Den Haag in november vorig jaar. Met de actie, die Code Oranje heet, wilden de boeren toen voorkomen dat de Tweede Kamer instemde met de stikstofplannen van het kabinet. Beeld ANP
Boerenprotest in Den Haag in november vorig jaar. Met de actie, die Code Oranje heet, wilden de boeren toen voorkomen dat de Tweede Kamer instemde met de stikstofplannen van het kabinet.Beeld ANP

Het politieke landschap is voor de boer nogal veranderd de afgelopen kabinetsperiode. Traditionele boerenpartijen hebben zich in de stikstofcrisis niet al te populair gemaakt. Nieuwe partijen ruiken hun kans.

De Nederlandse boer kon nooit echt een zwevende kiezer worden genoemd. Voor de landbouwondernemer waren de smaken voor de Tweede Kamerverkiezingen als vanouds vertrouwd: CDA, ChristenUnie, SGP, VVD. Maar sinds het Haagse Malieveld uit protest tegen nieuwe stikstofmaatregelen werd omgeploegd door honderden trekkers is dat veranderd. Nieuwe spelers meldden zich op het speelveld, om de stem van de teleurgestelde boer bij de traditionele partijen weg te lokken.

Wat hebben de verschillende partijen boeren te bieden?

Forum voor Democratie

Partijleider Thierry Baudet liet zich tijdens de boerenprotesten nog op een trekker fotograferen, en vooral onder jonge boeren leek hij een tijd populair te zijn. De vraag is of alle standpunten van de partij boeren zullen aanspreken. Zo is Baudet voorstander van een ‘intelligente nexit’, waarbij alleen een Europees handelsverdrag zou blijven bestaan. Het is de vraag wat zo’n Nederlandse opzegging van EU-lidmaatschap zou betekenen voor de honderden miljoenen aan subsidie uit Brussel die boeren nu ontvangen, of voor de seizoensarbeiders uit bijvoorbeeld Polen die jaarlijks bij boeren in dienst komen. Daarbuiten wil Baudet meer ruimte voor de natuur ‘voor recreatie’ en strengere handhaving door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) in bijvoorbeeld slachthuizen.

Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging (BBB) bijvoorbeeld. Boerenondernemers voelen zich niet meer begrepen door de huidige partijen, stelt zij, al benadrukt ze dat haar BBB geen door boze boeren opgerichte protestpartij is. “We zijn opgericht om op te komen voor het platteland. De huidige partijen, ook het CDA, zijn steeds meer op de stad gericht.” Voor boeren wil ze vooral ‘geen gedwongen uitkoop’ omwille van stikstofruimte. Ook hekelt ze handelsverdragen als Ceta, tussen de EU en Canada, waardoor volgens haar de Nederlandse boer te veel moet concurreren met producten uit het buitenland.

GroenLinks

Dat lijsttrekker Jesse Klaver niet populair is bij veel boeren, mag een understatement heten. De partij vindt dat de veestapel ‘drastisch’ moet worden ingekrompen. Ook vindt de partij het een probleem dat veel in Nederland geproduceerd vlees wordt geëxporteerd, ‘terwijl de mest in Nederland blijft’. Maar ondanks die standpunten zijn er wel degelijk boeren die zich in het programma van GroenLinks kunnen vinden, stelt een woordvoerder van de partij. “Boeren die zien dat het systeem onhoudbaar is hebben GroenLinks als vriend. We willen het de boer helemaal niet onmogelijk maken.” De partij stelt daarom andere ‘verdienmodellen’ voor. Zo zouden boeren betaald moeten worden voor het in stand houden van de natuur en wil de partij hogere prijzen voor boerenproducten.

Worden de oude boerenpartijen in maart afgestraft?

Ook Jan-Cees Vogelaar, bekend als voorzitter van boereninstituut Mesdagfonds, heeft zich verkiesbaar gesteld. Nadat hij eerst kandidaat-Kamerlid was voor Forum voor Democratie, verhuisde hij met Joost Eerdmans en Annabel Nanninga mee naar JA21, waar hij nu zevende op kieslijst is. Hij haalt meteen uit naar de zittende partijen. “Het CDA heeft de boeren in de stikstofcrisis keihard laten vallen.” Vogelaar wil vooral ‘correcte cijfers’ van de stikstofdepositie in landbouwgebieden. Het beleid is nu gebaseerd op verkeerde gegevens, stelt hij. Dat zijn Mesdagfonds eerder een rapport over stikstofcijfers moest terugtrekken omdat het de stikstofdepositie te laag inschatte, wuift hij weg. “Dat was een fout in de berekening. Dat is iets anders dan een meting.”

ChristenUnie

In haar conceptverkiezingsprogramma lijkt de christelijke partij zich van haar groenste kant te tonen als het op landbouw aankomt. Het moet ‘structureel anders’, valt te lezen. Het weidelandschap moet weer vol komen te staan met kruiden en grassoorten, biodiversiteit moet een boost krijgen en gewasbescherming moet met minder gif. ‘Kringlooplandbouw’, ook een geliefde term van demissionair minister Carola Schouten, is bij deze veranderingen het toverwoord. Kunstmest en geïmporteerd veevoer moeten het veld ruimen; in plaats daarvan moet de boer bijvoorbeeld ruwvoer van zijn eigen land kunnen halen en de mest van zijn dieren lokaal gebruiken. De veehouderij moet volgens de partij ‘kleiner’ worden. Om die krimp aantrekkelijk te maken, gaat de prijs voor boerenproducten als het aan de ChristenUnie ligt omhoog.

Worden de oude boerenpartijen in maart afgestraft door de nieuwe partijen? Jaco Geurts (CDA, plaats 11 op de kieslijst) wil ten eerste weinig weten van het stempel ‘traditioneel’. “Wij zijn hypermodern”, zegt Geurts, en schudt de verwijten van de nieuwkomers van zich af. “Zeggen dat het CDA geen oog voor boeren heeft en alleen naar de stad kijkt, is valse tegenstellingen creëren. We hebben onlangs nog met succes geknokt voor meer geld voor cultuur buiten de steden.” Bovendien vindt hij zichzelf nog steeds de boerenexpert in de Tweede Kamer. “Ja, die arrogantie heb ik wel. Ik ben me nu aan het vastbijten in het fosfaatdossier. Geen Kamerlid dat daar al mee bezig is.”

Boeren op het Malieveld tijdens de actie van boerenactiegroep Farmers Defence Force. Beeld ANP
Boeren op het Malieveld tijdens de actie van boerenactiegroep Farmers Defence Force.Beeld ANP

Ecologisch op de pof geleefd

Carla Dik-Faber (ChristenUnie) vindt dat ‘de Kamer de hand in eigen boezem moet steken als het om stikstof gaat’. Het dossier is te lang blijven liggen, zegt ze. “We hebben lang ecologisch op de pof geleefd, het was achterstallig onderhoud.” Het stikstofakkoord dat haar partijgenoot demissionair minister Carola Schouten (landbouw) sloot was ‘een enorme klus’. Nu moet de landbouw hervormd worden, vindt haar partij. “De ratrace waarin boeren steeds meer moeten produceren om de kostprijs te drukken, moet stoppen.”

VVD

Wat stikstofreductie door de landbouw betreft is ‘krimp niet het doel’, stelt de partij. In plaats daarvan wil de partij ‘innovatie’ en financiële steun voor boeren die vrijwillig stoppen met hun bedrijf. Verder vinden de liberalen dat Nederlandse landbouwregels niet strenger mogen zijn dan elders in Europa. Dat zal boeren aanspreken, want die mopperen nog weleens op bijvoorbeeld de strenge Nederlandse fosfaatwetgeving. Maar of het haalbaar is om Nederlandse regels te versoepelen, blijft te bezien. De strengere wetgeving is namelijk juist vaak opgelegd door Europa omdat Nederland stikstof- en fosfaatnormen overschrijdt.

Jaco Geurts wil met een nieuw kabinet een grondig stikstofplan maken. “Met langjarige regelingen, geen beleid dat zomaar weer veranderd.” En vooral: geen halvering of gedwongen krimp van de veestapel, zoals D66 en GroenLinks voorstellen. “Praat me niet van die partijen, want dan loopt bij mij de temperatuur op.” Zonder gedwongen krimp de stikstofemissie voldoende reduceren is mogelijk, stelt hij. “Als we investeren in innovatie en goed omgaan met mest kan het.”

CDA

De christendemocraten hebben de afgelopen kabinetsperiode klem gezeten tussen boerenbelangen en de wens om als regeringspartij een uitweg te vinden uit de stikstofcrisis. Vooralsnog is de partij voorzichtig. Ja, het moet duurzamer en ‘in een goede balans met de natuur’, het liefst door middel van een langjarig beleid. Hoe boeren de duurzaamheidsdoelen moeten gaan halen, laat de partij graag ‘aan de sector zelf’. Wel moeten budgetten die nu alleen voor vrijwillig stoppende boeren zijn, ook kunnen worden ingezet voor het verduurzamen van de landbouw. Ook wil het CDA internationale handelsverdragen behouden om ‘productie en voedselkwaliteit’ te beschermen, maar ook consumenten stimuleren om juist lokale producten te kopen. In Europa moet daarom de btw op Europese groente en fruit omlaag.

Klimaatweek

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart belicht Trouw steeds een week lang onderwerpen die tijdens de campagne een rol zullen spelen. Deze week staat in het teken van klimaat en milieu. Volgende week komt asiel en migratie aan bod.

Lees ook:

Nieuwkomers Joris Thijssen (PvdA) en Henri Bontenbal (CDA) twisten over de klimaataanpak: ‘Nu ga ik je onderbreken’

Dat de klimaatverandering bestreden moet worden, is voor nieuwkomers op de lijst Joris Thijssen (PvdA) en Henri Bontenbal (CDA) helder. Maar over de manier waarop verschillen ze van mening. Een dubbelinterview.

Als dit kabinet het groenste was, wordt het volgende kabinet dan het allergroenste ooit?

Het vorige kabinet doopte zichzelf ‘het groenste ooit’. Heeft het die belofte kunnen waarmaken?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden