Immuunsysteem

Bloedplasma in strijd tegen het coronavirus: deze drie veelbelovende onderzoeken lopen momenteel in Nederland

Bloedafname bij een donor bij de bloedbank in Utrecht.Beeld ANP

Coronapatiënten behandelen met bloedplasma van herstelde coronapatiënten: in de Verenigde Staten is die methode zondag versneld goedgekeurd. In Nederland werken onderzoekers aan drie varianten van behandelingen op basis van plasma.

President Trump is laaiend enthousiast over bloedplasma als coronamedicijn. Dat is wat voorbarig, want de werking is wetenschappelijk nog niet aangetoond. Maar de signalen zijn hoopvol, vinden ook Nederlandse onderzoekers die met plasma en antistoffen werken. Er komen op korte termijn zeker drie Nederlandse experimenten, elk met een andere aanpak en voor een andere doelgroep.

1. ‘Puur’ plasma voor besmette ouderen

Het Leids Universitair Medisch Centrum en het Rotterdamse Erasmus MC gaan bloedplasma toedienen aan een groep van 600 kwetsbare coronapatiënten, zo vroeg mogelijk in hun ziekte, maar in elk geval binnen een week na de start van de symptomen. De helft van die groep krijgt plasma van een genezen Covid-19-patiënt, de andere helft, een controlegroep, krijgt ander plasma.

Om mee te doen met de proef moet een patiënt 70 jaar of ouder zijn, of een 50-plusser zijn die naast corona ook een andere aandoening heeft, zoals een hartprobleem. LUMC-hoogleraar Jaap Jan Zwaginga schat, met een slag om de arm, dat de sterfte aan Covid-19 met bloedplasma met 50 procent is terug te dringen. Dat doet hij op basis van verschillende internationale onderzoeken samen, die elk op zich te weinig bewijs leveren.

Hij ziet in plasma dan ook niet het wondermiddel waar Trump het voor houdt. Uit een eerder Nederlands experiment bij 86 patiënten bleek nog dat bloedplasma bij toediening in het ziekenhuis weinig effect had op het ziekteverloop.

Zwaginga verwacht dat het bij deze specifieke groep wel werkt, als je het eerder toedient. Zwaginga wil hen daarom werven via de GGD’s en de huisarts, dus nog vóór een deel van hen in het ziekenhuis terecht komt. Hij hoopt in oktober gestart te zijn.

2. Geconcentreerd plasma als preventie

Bij bloedbank Sanquin rollen nu ongeveer de eerste ampullen met ‘Covig’ van de band. Het middel is geen bloedplasma, maar een concentraat van antistoffen uit het plasma van genezen coronapatiënten. Dat maakt het veel duurder dan plasma, maar de kans is groter dat het effect heeft, stelt Hans Zaaijer, hoogleraar microbiologie en onderzoeker bij Sanquin.

Sanquin wil Covig preventief gebruiken, dus nog voor iemand ziek wordt. Je zou het elke maand of twee maanden opnieuw moeten toedienen. Daarbij heeft de bloedbank een beperkte groep op het oog: kankerpatiënten en transplantatiepatiënten. Bij beide groepen is het eigen immuunsysteem platgelegd vanwege hun behandeling. Zij krijgen nu ook al antistoffen van anderen toegediend. Covig is een variant op dit bekende middel. Het mag daarom meteen gebruikt worden. Zaaijer denkt dat dat in september al kan. Of het middel inderdaad uit de kast getrokken wordt, is aan het Outbreak Management Team. Zaaijer verwacht dat dat alleen gebeurt als het virus weer om zich heen grijpt. Anders blijven de ampullen ingevroren tot een eventuele volgende piek.

3. Een medicijn met twee antistoffen

Onderzoekers van het Amsterdam UMC bekeken vierhonderd verschillende antistoffen in het bloed van genezen coronapatiënten en vonden er negentien die tegen het virus leken te helpen. Ze kozen er twee met een heel sterk effect op het virus – althans, in het lab, in een reageerbuisje. Die antistoffen willen ze op grote schaal kunstmatig namaken. Zo zijn er geen bloeddonoren meer nodig. 

Het nadeel: het ontwikkelen van een medicijn kost veel tijd en is aan strenge regels gebonden. Het middel wordt nu op dieren getest. In een optimistisch scenario kan het begin volgend jaar op mensen worden getest. Als het werkt zou het – opnieuw op zijn zonnigst ingeschat – een jaar later op de markt kunnen komen. Of het een middel voor preventief gebruik wordt, of (ook) voor genezing, is nog niet bepaald.

Lees ook:

Een spuitje met corona-antistoffen kan deze herfst al klaar zijn. Hoe werkt dit medicijn?

Een vaccin is er nog niet, maar een tijdelijk wapen tegen corona komt dichterbij. Daarvoor heeft bloedbank Sanquin de antistoffen van nog achtduizend ex-coronapatiënten nodig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden