Eén jaar later

Bijna vijfhonderd Afghanen wachten een jaar na de val van Kaboel nog op evacuatie naar Nederland

De Taliban lossen waarschuwingsschoten af tijdens een protest in Kaboel tegen het beleid van de Taliban. Beeld AFP
De Taliban lossen waarschuwingsschoten af tijdens een protest in Kaboel tegen het beleid van de Taliban.Beeld AFP

Een jaar na de val van Kaboel wachten nog 480 mensen op evacuatie naar Nederland. Het is onzeker of het kabinet zijn deadline haalt.

Johan van Heerde

Het zijn kale cijfers die eens in de zoveel tijd worden gepubliceerd. 118. 214. 64. Dan is er weer een vliegtuig opgestegen in Pakistan met aan boord evacués uit Afghanistan. Vrijdag kwam er nog zo’n vlucht aan in Eindhoven met 184 achtergebleven mensen.

Vandaag is het een jaar geleden dat Kaboel in de handen viel van de islamitische terreurbeweging Taliban, maar nog altijd wachten 480 mensen op een mogelijkheid om te vertrekken. Dat blijkt uit cijfers van het ministerie van buitenlandse zaken. Die mensen komen in aanmerking voor evacuatie naar Nederland, en wachten in Afghanistan of een buurland op hulp. Vaak in gevaarlijke omstandigheden.

Deze achterblijvers hebben voor de Nederlandse overheid gewerkt, bijvoorbeeld als tolk of beveiliger. Ook ambassademedewerkers en mensen die voor internationale organisaties als de VN en de Navo werk verrichtten, worden geëvacueerd. Op basis van een motie van D66-Kamerlid Salima Belhaj krijgen ook anderen hier onderdak, zoals mensen die werkten voor journalisten.

Taliban zijn niet zomaar bereid mee te werken

Begin juli schreef minister Wopke Hoekstra van buitenlandse zaken dat het kabinet probeert om al deze mensen uiterlijk begin september naar Nederland over te brengen. Dat kan nu Pakistan toestaat dat mensen zonder paspoort in een vliegtuig stappen. Aan de grens blijkt echter ook dat de Taliban niet zomaar mee willen werken. Op de vraag of de deadline van Hoekstra wordt gehaald, kan een woordvoerder geen antwoord geven.

Ook blijven er mensen definitief achter in Afghanistan. Onlangs oordeelde het Gerechtshof in Den Haag dat Nederland niet verplicht is twee mensen die voor Nederlandse journalisten hebben gewerkt te evacueren. De twee stonden niet op de goede lijst en dus is hun evacuatie een politieke keuze, aldus de rechter, die de situatie ‘wrang’ noemde.

Onlangs bleek uit berichtgeving van Nu.nl dat tien voormalig medewerkers van de Europese politiemissie in Afghanistan te horen hebben gekregen dat ze niet meer in aanmerking komen voor evacuatie. Hun collega’s werden wel naar Nederland gebracht.

Sinds de val van Afghanistan zijn duizenden mensen geëvacueerd naar Nederland, van wie ongeveer 2200 na 26 augustus vorig jaar. Op die datum verliet Nederland op verzoek van de Amerikanen de luchthaven in Kaboel. De evacuatie liet een open wond achter in Nederland, waar de ministers Sigrid Kaag en Ank Bijleveld opstapten. Al maanden voor de val van Kaboel werden zij gewaarschuwd dat duizenden mensen in veiligheid moesten worden gebracht.

Eenmaal hier, werd de Afghaanse evacués een warm welkom beloofd. Nederland had een ereschuld naar deze mensen, aldus demissionair minister van buitenlandse zaken Ben Knapen.

Lees ook:

Van Kaboel naar Eemnes: Afghaanse evacuees bouwen een nieuw leven op

Trouw volgde het afgelopen jaar Wahida en Huma die Afghanistan wisten te ontsnappen naar Nederland, en nu een nieuw leven proberen op te bouwen. ‘We zijn heel blij.

Beseffen oud-bewindslieden dat er in Afghanistan mensen sterven die gered hadden kunnen worden?‘

Lees ook de opiniebijdrage van advocaat vreemdelingenrecht Frans-Willem Verbaas: ‘Eén van de Afghanen voor wie ik procedeer is begin dit jaar bij een checkpoint aangehouden. De Taliban eisen inmiddels 150.000 dollar voor zijn vrijlating.’

Het verblijf in een noodopvang is onzeker

Maar een jaar later leven nog altijd honderden en mogelijk meer dan duizend evacués in noodopvanglocaties van het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers (Coa). De precieze cijfers weet die organisatie zelf ook niet meer, mede omdat er ook een reguliere vluchtelingenstroom uit Afghanistan op gang is gekomen, los van de evacués.

Deze evacués hebben vrijwel altijd een verblijfsvergunning gekregen maar het lukt gemeenten niet om een woning voor hen te vinden. Het verblijf in een noodopvang is tijdelijk en onzeker. Mensen verhuizen regelmatig en kunnen moeilijk integreren.

Vanuit mensenrechten- en kinderrechten-oogpunt is de opvang van Afghanen in noodopvanglocaties onaanvaardbaar, stelde de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen in maart al vast. Hij vroeg specifiek aandacht voor die groep mensen die zich met gevaar voor eigen leven hebben ingezet voor Nederland in Afghanistan.

Oud-voorzitter van de militaire vakbond AFMP, Anne-Marie Snels, trekt zich het lot van de achterblijvers in Afghanistan aan en maakt zich hard voor hun terugkeer. Vrijdag twitterde ze. ‘Mijn hart huilt om de mensen die dreigen achter te blijven. ‘We laten niemand achter’ was toch altijd ons motto? Ontsteld zie ik hoe beroerd mensen hier opgevangen worden. Ik schaam me zo diep voor dit wanbeleid.’

‘Willekeur bij selectie’

Belangenbehartigers en advocaten zeggen tegen het AD en de Volkskrant dat er sprake is van willekeur wie er wel en niet op de lijst van evacuees zijn gezet. Bovendien is het niet mogelijk in gesprek te gaan over de vraag waarom iemand niet op de lijst staat, en kan er geen bezwaar worden gemaakt om er alsnog op te komen.

“Er is geen transparantie in het keuzeproces”, zegt Dirk Vierssen, die betrokken was bij de Europese politiemissie in Afghanistan en nu probeert te bemiddelen namens enkele Afghanen in het AD. Anne-Marie Snels, oud-voorzitter van defensievakbond AFMP FNV zegt dat ‘onder collega’s met eenzelfde functie de één wel mag komen, en de ander niet.’

Lees ook:

Wat ging er mis bij de evacuatie Afghanistan in 800 pagina’s aan appjes en mails?

Vrijgegeven appjes, mails en memo’s geven antwoord op die vraag. Een reconstructie in drie delen over de chaos achter de schermen, ruziënde ambtenaren en de mensen ter plekke.

Ambassadeur Caecilia Wijgers over de evacuatie uit Kaboel. ‘De kogels vlogen langs mijn oren’

Op woensdag 18 augustus liep ambassadeur Caecilia Wijgers de laadklep van een militair transportvliegtuig in Kaboel af. De taak die haar daar wachtte: het coördineren van de evacuaties naar Nederland. ‘We hebben het goed gedaan. Dat gevoel houden we vast met elkaar.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden