ReconstructieFieldlab

Bij het afblazen van de 538 Oranjedag in Breda won de emotie het van de rede

Het afbouwen van het 538 Oranjedag op het Chasséveld in Breda. De gemeente Breda gaf geen vergunning vanwege de oplopende maatschappelijke onrust.  Beeld Maikel Samuels
Het afbouwen van het 538 Oranjedag op het Chasséveld in Breda. De gemeente Breda gaf geen vergunning vanwege de oplopende maatschappelijke onrust.Beeld Maikel Samuels

Het vooralsnog grootste testevenement, de 538 Oranjedag in Breda, gaat zaterdag niet door. Een reconstructie van de wijze waarop emoties volledig de wetenschappelijke waarde van het Fieldlab deden ondersneeuwen.

Het is bepaald geen felicitatie voor zijn 56ste verjaardag die hij naar zijn hoofd krijgt geslingerd. Paul Depla wordt vanuit het niets zomaar uitgescholden. Midden op straat, spontaan, door een oudere Bredanaar. De burgemeester heeft het in zes jaar niet eerder meegemaakt in zijn stad. Inwoners zijn het heus niet altijd met hem eens, maar deze heftigheid kent hij niet. Terwijl hij beduusd verderloopt, beseft hij hoe diep de weerstand tegen de 538 Oranjedag in de samenleving is geworteld. Want Depla weet heel goed wat de aanleiding is voor de onvriendelijke woorden.

Het broeit op dat moment in Breda. Een paar dagen eerder, op 13 april, wordt bekend dat op 24 april 10.000 mensen op het Chasséveld zullen staan voor het testevenement van Fieldlab. De burgemeester heeft geen seconde getwijfeld over zijn medewerking daaraan. Sterker nog, hij is opgetogen dat zijn stad kan bijdragen aan een heropening van de samenleving. Die Fieldlabs worden immers opgetuigd om inzicht te krijgen in hoe we weer veilig evenementen kunnen organiseren. Afgelopen dinsdag herhaalt Depla zijn gevoel van dat moment nog eens in een ingelaste gemeenteraadsvergadering. “Ik voelde euforie.”

In een woning in Breda-Zuid is die opwinding na de aankondiging van het feest ver te zoeken. Darmchirurg Rogier Crolla vraagt zich af wat hij kan doen om het te stoppen. In zijn Amphia Ziekenhuis moet hij ook deze dagen weer keuzes maken tussen kankerpatiënten die wel of die niet kunnen worden geopereerd, een nieuwe ervaring in zijn dertigjarige carrière. Op donderdagavond, zijn vrouw ligt al in bed, tikt hij in Google de woorden ‘hoe begin ik een petitie?’ in. Als hij op de juiste site is aanbeland, stromen de woorden als vanzelf uit zijn vingers. Crolla verzoekt zijn burgemeester ‘dit ondoordachte pseudo-experiment te cancellen’. Binnen een kwartier is de tekst klaar. De volgende avond gaat de petitie online.

Stilte voor de storm

Een stap terug in de tijd. In maart krijgt burgemeester Depla de vraag of zijn stad wil bijdragen aan de Fieldlab-experimenten. Het antwoord is een volmondig ja. Welk evenement de stad krijgt toegewezen, staat dan nog open. Eind maart benadert Fieldlab Radio 538 met de vraag om medewerking aan een testevenement. Het Bredase Chasséveld is een logische locatie. De laatste zes edities van 538 Oranjedag hebben immers daar plaatsgevonden. De radiozender reageert positief; op 30 maart laat Fieldlab aan het Bredase stadsbestuur weten welk evenement het is geworden. Dat moet het dan nog wel voor zich houden.

Een week later informeert Depla, onder strikte geheimhouding, de plaatselijke horeca en het ondernemersfonds over wat eraan zit te komen. De burgemeester voelt aan dat een groot feest in het stadscentrum gevoelig kan liggen, maar de reacties vallen juist mee. Dat komt doordat iedereen dan nog uitgaat van versoepelingen per 21 april, zodat terrassen op de dag van het muziekfeest inmiddels open zijn en winkels vrijer toegankelijk.

Steeds verder toenemende ophef

Na de persconferentie van 13 april is alles anders. Eerst maakt premier Mark Rutte op televisie bekend dat er helemaal nog geen terrassen opengaan; een goed uur later komt officieel naar buiten dat Radio 538 met een heel leger aan artiesten naar Breda komt voor een feest met 10.000 bezoekers. Die timing is, mwah, een beetje ongelukkig. In de hele stad stromen mailboxen vol, groepsapps ontploffen: bij gemeenteraadsleden, bij horecaondernemers, bij zorgmedewerkers en ook bij de burgemeester. Die heeft geen vijf minuten nodig om te beseffen dat anderen heel anders over het wetenschappelijke testevenement denken dan hij.

De dagen daarna neemt de ophef grotere en grotere vormen aan. Radio 538 draagt daar onbedoeld aan bij. Op sociale media verschijnen filmpjes van opeengepakte, deinende mensenmassa’s tijdens eerdere edities van het feest. Het bericht dat er meer dan een miljoen kaarten zijn aangevraagd (zonder de kanttekening dat elk individu voor meerdere kaarten kon intekenen) versterkt het beeld dat jongeren van plan zijn ongegeneerd feest te komen vieren. De petitie van Crolla krijgt zo veel aandacht dat niet alleen mensen in Breda, maar in heel Nederland op hun achterste benen staan. De teneur: het evenement is een dikke middelvinger naar de zorg én de lokale horeca.

Wat mensen niet weten, is dat de horeca inmiddels is bijgedraaid. In een onderhoud met Depla laat de lokale frontman Johan de Vos zich bijpraten over het wetenschappelijke belang van Fieldlabs en de beperkende maatregelen die tijdens het testevenement gelden. Het werkt verhelderend, zo had De Vos het in eerste instantie niet begrepen. Bij het gesprek is ook radiodirecteur Marc Adriani van Talpa (waar 538 onder valt) aanwezig. Hij zegt voor dit feest vast te zitten aan zijn eigen leveranciers, maar belooft op een later moment iets voor de stad en de lokale horeca te zullen doen. Ze bedenken enkele mogelijkheden en spreken af daarover met elkaar in contact te blijven.

Koortsachtig overleg

De petitie van Crolla gaat ondertussen door het dak en wordt uiteindelijk bijna 400.000 keer ondertekend. De politie krijgt signalen dat meer mensen dan de 10.000 kaarthouders naar Breda zullen komen. Niet alleen om buiten het festivalterrein mee te genieten, maar ook om te demonstreren. De twijfel over het evenement is dan allang toegeslagen bij Depla. Hij vraagt aan het kabinet, de feitelijke opdrachtgever van de Fieldlabs, of het nog achter het Oranjefeest staat.

Zondagavond tijdens Nieuwsuur ontvangt hij een bevestiging, ondertekend door minister Ingrid van Engelshoven (cultuur en wetenschap) en staatssecretaris Mona Keijzer (economische zaken). Hij wint ook advies in bij RIVM-baas Jaap van Dissel en OMT-lid en Fieldlab-onderzoeker Andreas Voss. Beiden zeggen dat het doorgaan van het feest wetenschappelijk zeker nog verantwoord is.

Terwijl Radio 538 allang aan het bouwen is op het festivalterrein, besluit Paul Depla maandagmiddag dat hij toch geen vergunning afgeeft voor het evenement. Twee negatieve adviezen liggen daaraan ten grondslag. De politie heeft onvoldoende zicht op de verschillende mensenstromen die naar Breda komen en vreest voor de veiligheid in de stad. De GHOR (de gezamenlijke GGD’en) laat weten dat het Amphia er geen werk bij kan hebben. Bij calamiteiten kan het ziekenhuis geen mensen vrijmaken om naar het Chasséveld te sturen, iets wat in normale tijden wel zo is bij evenementen. Ook de eerste hulp komt knel te zitten.

Een nieuwe dinsdagavond, maar nu een luwe

De dag erna moet de burgemeester zich verantwoorden tegenover de Bredase gemeenteraad. De heftigste emoties zijn gaan liggen, maar de partijen sparen hem niet. GroenLinks vraagt zich af of Depla geen radar heeft voor wat er leeft onder de bevolking, de SP snapt niet hoe hij heeft kunnen denken dat dit evenement goed zou vallen, de VVD hijgt na van alle emoties. Tussen alle kritiek door laat alleen D66 weten in principe voorstander van de Fieldlabs te zijn. Verder ook hier geen woord meer over het maatschappelijk belang ervan. Het is sinds de avond van 13 april volledig ondergesneeuwd.

Organisatie Fieldlabs wil communicatie evalueren

Tim Boersma van Fieldlab Evenementen vindt het jammer dat niemand het nog over het belang van de testevenementen heeft. “We zitten in onze tweede fase, waarin we opschalen naar evenementen met meer bezoekers en onze onderzoeksvragen verdiepen”, reageert de zegsman. “De onderzoeken zijn nodig om de evenementenbranche en andere sectoren weer veilig te heropenen. Zo hebben we al een advies aan het kabinet kunnen uitbrengen over passieve binnenevenementen, zoals theaterbezoek en congressen.” Een rapport over de bevindingen tijdens drie voetbalwedstrijden volgt binnenkort.

Door de afgelasting kan een onderdeel van het onderzoek niet worden uitgevoerd, gaat Boersma verder. “Terwijl de 538 Oranjedag heus goed was gereguleerd. 10.000 bezoekers klinkt veel, maar er kunnen 40.000 man op dat terrein. Bovendien hadden we vijf verschillende bubbels – vier van 2400 mensen, één van 400 – en zouden bezoekers vooraf worden getest en gefaseerd binnenkomen. Die kant van het verhaal is verloren gegaan. De nadruk lag op: Oranjedag, Chasséveld, Armin van Buuren, hossen, 10.000 mensen. Het is nog te vroeg om te oordelen over onze communicatie. Maar we moeten dit zeker evalueren.”

Lees ook:

Waarom willen zo weinig mensen op proef naar de Efteling?

Bij de Efteling stonden ze te popelen om weer mensen het park in te laten. Toch was er te weinig animo voor het Fieldlab-experiment. De test gaat niet door. Tot grote teleurstelling van trouwe fans.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden