Justitie

Bij ‘bijbaantjes’ van officieren van justitie is de discussie over onafhankelijkheid nooit ver weg

Een toga in de rechtszaal.Beeld ANP

Kan een officier van justitie ook voorzitter zijn van een discriminatiemeldpunt? De regels over ‘bijbaantjes’ van togadragers laten behoorlijk wat ruimte voor interpretatie. 

Iedere officier van justitie wordt aangemoedigd om nevenfuncties te hebben. Het moet de ivoren toren voorkomen, van waaruit togadragers beslissingen nemen met grote maatschappelijke impact, zonder dat ze eigenlijk weten wat er in die maatschappij speelt. De ophef rond het bestuursvoorzitterschap van officier van justitie Jacobien Vreekamp bij het Meldpunt Discriminatie regio Amsterdam, laat zien dat bij die ‘bijbaantjes’ de discussie over onafhankelijkheid nooit ver weg is. 

Dit is de kwestie: naast Vreekamp, die sinds juli voorzitter af is, zat ook Mitchell Esajas van Kick Out Zwarte Piet (KOZP) in het bestuur van het discriminatiemeldpunt. En juist over Zwarte Piet gingen de uitspraken van rapper Akwasi afgelopen juni. Op de Dam zei hij toen dat hij Zwarte Piet ‘hoogstpersoonlijk’ op zijn gezicht zou trappen. Als officier van justitie zette Vreekamp haar handtekening onder het besluit Akwasi niet te vervolgen voor deze ‘opruiende en strafbare’ uitlating, omdat hij er publiekelijk afstand van nam. Voorwaarde is wel dat hij een jaar niet met justitie in aanraking komt. 

Het voorval doet verschillende vragen rijzen. De eerste is of een officier van justitie die, zoals Vreekamp, veel discriminatiezaken doet tegelijk een bestuursfunctie bij een discriminatiemeldpunt kan bekleden? De regels over nevenfuncties staan geformuleerd in de zogeheten Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren. Het komt erop neer dat een officier van justitie (overigens geldt hetzelfde voor rechters) geen nevenfunctie vervult die ongewenst is met het oog op ‘een goede vervulling’ van zijn werk of die het vertrouwen in de ‘onpartijdigheid en onafhankelijkheid’ schaadt.

Akwasi tijdens zijn speech op de Dam.Beeld Videostill

Het laatste woord

Een formulering die best wat ruimte laat voor interpretatie. Daarom is het laatste woord aan de leiding van het parket waar een officier werkt, in het geval van Vreekamp de hoofdofficier in Amsterdam. Die beoordeelt per geval of een nevenfunctie geoorloofd is. Vervolgens worden alle ‘bijbanen’ van officieren van justitie – of iemand ervoor wordt betaald of niet – bijgehouden in een openbaar register. 

Maar daarmee is de kous nog niet af. Een ander uitgangspunt is dat een officier van justitie iedere schijn van partijdigheid dient te voorkomen. Dat is vooral de verantwoordelijkheid van de officier van justitie zelf, want ook hierover zijn geen regels in beton gegoten. 

De hoofdofficier van Amsterdam blijft erbij dat de bestuursfunctie van Vreekamp bij het meldpunt een beslissing over Akwasi – die zij overigens niet alleen nam – niet in de weg stond. Toch wist het OM niet te voorkomen dat de discussie nu gaat over Vreekamp in persoon en over de onafhankelijkheid van het OM, in plaats van over de inhoud van de zaak. Ook daarom bestaat de regel over het vermijden van de schijn van partijdigheid: de onafhankelijkheid zou geen discussiepunt mogen zijn. 

Dat afleiden van de zaak is de reden dat Vreekamp maandag niet meer optrad als officier van justitie bij een andere discriminatiezaak. Volgens het OM in Amsterdam niet omdat er twijfel bestaat over haar kwaliteiten als officier van justitie, maar wel omdat haar aanwezigheid na alle commotie een inhoudelijke behandeling in de weg zou kunnen staan.

Overigens is de beslissing van het OM om Akwasi verder niet te vervolgen nog niet definitief. Een groep mensen die aangifte tegen hem deed vanwege de uitlatingen over Zwarte Piet, stapt naar het gerechtshof. Die gaat beoordelen of de beslissing van het OM terecht was en kan, mocht daar aanleiding toe zijn, de opdracht geven Akwasi alsnog voor de rechter te brengen.

Lees ook:

Besluit om rapper Akwasi niet te vervolgen voor Zwarte Piet-uitspraken leidt tot procedure bij hof

Minstens tien van de 44 mensen die aangifte hebben gedaan tegen rapper Akwasi spannen een zogeheten artikel 12-procedure aan bij het gerechtshof. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden