Atzo Nicolaï

Bescheiden Nicolaï bouwde een indrukwekkende carrière op

Atzo Nicolaï als staatssecretaris van Europese Zaken. Hij overleed afgelopen woensdag op 60-jarige leeftijd na een kort ziekbed.Beeld ANP

VVD’er en voormalig minister Atzo Nicolaï overleed deze week op zestigjarige leeftijd. Hij beleefde zijn politieke hoogtepunt op de Antillen, waar hij een groot akkoord sloot over de toekomst van het koninkrijk.

Van onze redactie politiek

Atzo Nicolaï was een alpinist. Sterker: hij raakte op enig moment zelfs verslaafd aan bergbeklimmen, erkende hij in 2011 in een interview met nieuwssite Nu.nl. Tijdens zijn carrière op het Binnenhof zag de VVD’er de parallel tussen alpinisme en politiek. “Het is in beide gevallen zoeken naar spanning en elke verkeerde beweging kan fataal zijn. Je wilt op een plek zitten waar je niet teveel misstappen kan maken, want dan val je.”

Eén keer in zijn politieke loopbaan was er overduidelijk sprake van zo'n val. In 2005, toen het tweede kabinet-Balkenende de scepter zwaaide, was Nicolaï staatssecretaris van Europese Zaken. Hij had de ondankbare taak om de Nederlandse burgers ervan te overtuigen dat ze in een referendum voor de Europese Grondwet moesten stemmen. Het werd een afgang voor het kabinet, de meerderheid stemde tegen. Nicolaï betitelde de Nederlandse tegenstem als ‘het dieptepunt van het jaar’. Er was volgens hem ook wel een logische verklaring voor de afwijzing. “Die samenleving, die nooit iets werd gevraagd, kon zich nu laten horen. En hoe laat je je horen? Door ‘nee’ te stemmen.” En: “Eerlijk gezegd had de campagne dertig jaar geleden moeten beginnen. Generaties lang is er niet gedebatteerd over Europa.”

Nicolaï was even geknakt, maar hij brak niet. De liberaal bleef aan en werd in het volgende kabinet (Balkenende III) minister voor bestuurlijke vernieuwing en koninkrijksrelaties. Daar beleefde hij naar eigen zeggen zijn politieke hoogtepunt. Het lukte Nicolaï om de vastgeroeste onderhandelingen tussen Nederland en de Caribische delen van het koninkrijk over nieuwe staatkundige verhoudingen vlot te trekken. Voor buitenstaanders leek het een abstracte kwestie, ver van huis. Voor direct betrokkenen waren de gevolgen enorm. Het land De Nederlandse Antillen zou verdwijnen, Curaçao en Sint-Maarten kregen autonomie. “Een historisch akkoord”, sprak Nicolaï.

Frits Bolkestein was zijn grote voorbeeld

De in Delft geboren liberaal werd in 1998 Tweede Kamerlid, toen zijn grote voorbeeld Frits Bolkestein er de VVD-fractie leidde. De huidige fractievoorzitter, Klaas Dijkhoff, zei vrijdag dat zijn allereerste stem bij de Kamerverkiezingen destijds naar Nicolaï ging. “Hij combineerde ontspannenheid met kennis van zaken en was een liberaal uit overtuiging.”  

Nicolaï profileerde zich als Kamerlid vooral op het terrein van justitie. Samen met de latere premier Mark Rutte stelde hij voor om het verbod op groepsbelediging en haatzaaien te schrappen, wat ze op veel weerstand kwam te staan. Nicolaï zwengelde ook de gevoelige discussie aan om DNA te kunnen gebruiken in strafzaken. Hij had graag een plek gehad in het eerste kabinet-Rutte, maar het verhaal gaat dat gedoogpartner Geert Wilders daar niets voor voelde. Bij zijn vertrek van het Binnenhof zei Nicolaï tegen NRC Handelsblad: “Ik heb dat verhaal niet bevestigd gekregen, maar ik heb er ook niet naar gevraagd. Mark Rutte moest op een gegeven moment een totaalafweging maken. Dat is een redelijk eenzame aangelegenheid die je hebt te respecteren.”

Nicolaï stapte over naar het bedrijfsleven. Acht jaar lang was hij algemeen directeur van DSM Nederland. Begin dit jaar werd hij voorzitter van Deltalinqs, de belangenorganisatie van de ondernemers in de Rotterdamse haven. Eerder deze maand bleek Nicolaï ongeneeslijk ziek te zijn. Hij overleed afgelopen woensdag na een kort ziekbed, op 60-jarige leeftijd.

Lees ook:

Nicolaï bereikt akkoord over opdeling Antillen

Nicolaï toonde zich zeer verheugd over het akkoord. Hij noemde het ,,een doorbraak in het Koninkrijk’' en een ‘feestelijke dag’.

Nicolaï is geschrokken maar niet gebroken

Staatssecretaris Atzo Nicolaï is politiek verantwoordelijk voor het ‘Europagevoel’. Maar ondanks de dreun van de burger aan het politieke en maatschappelijke establishment, heeft ‘mister Europe’ geen plannen om af te treden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden