Vreemdelingenrecht

Beleid IND doet denken aan toeslagenaffaire, vinden wetenschappers en advocaten

Asielzoekers in Ter Apel. Volgens wetenschappers van de Radboud Universiteit worden mensen met een tijdelijke verblijfsvergunning net zo hard en onheus aangepakt als gedupeerden van de toeslagenaffaire.  Beeld ANP
Asielzoekers in Ter Apel. Volgens wetenschappers van de Radboud Universiteit worden mensen met een tijdelijke verblijfsvergunning net zo hard en onheus aangepakt als gedupeerden van de toeslagenaffaire.Beeld ANP

Mensen met een tijdelijke verblijfsvergunning worden geregeld spijkerhard en onheus aangepakt. Wetenschappers van de Radboud Universiteit zien overeenkomsten met de toeslagenaffaire.

Mensen met een tijdelijke verblijfsvergunning worden soms onterecht als fraudeur bestempeld, met als gevolg dat ze alle ontvangen toeslagen terug moeten betalen en in het ergste geval hun verblijfsvergunning verliezen en het land uit moeten. Dit signaleert een groep van acht wetenschappers van de Radboud Universiteit Nijmegen in een onlangs gepubliceerd artikel in het Nederlands Juristenblad.

Bijzonder is dat niet alleen wetenschappers dit onrecht in het vreemdelingenrecht signaleren, ook vreemdelingenadvocaten vragen hiervoor aandacht. Zij hebben een boek samengesteld met vijftig voorbeelden uit hun praktijk. Het boek Ongehoord, onrecht in het vreemdelingenrecht wordt maandag gepresenteerd aan de Tweede Kamer.

Ingebakken wantrouwen

De wetenschappers reppen van een ‘overheid die een groep kwetsbare mensen wantrouwt’. Dat wantrouwen is ingebakken in het ambtelijke apparaat, schrijven ze, en leidt tot ‘onrecht dat onvoldoende wordt gezien’. Zo verliezen mensen het recht op huur-, zorg- en kinderopvangtoeslag op het moment dat ze samenwonen met iemand die nog in afwachting is van een verblijfsvergunning. Wie al wel toeslagen ontving, moet het hele bedrag terugbetalen. En iemand met een tijdelijke verblijfsvergunning die nalaat aan de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) te melden dat hij of zij verhuisd is of een inkomenswijziging heeft, kan als fraudeur bestempeld worden en het land uit worden gezet. Ook als diegene geen beroep doet op de bijstand of een andere uitkering.

Ook zagen de wetenschappers in het verleden dat aanvragen tot gezinshereniging stelselmatig geweigerd werden. Soms omdat de aanvrager net iets onder het geëiste inkomen zat. “Bij de IND gold: een euro te weinig inkomen en het hele feest ging niet door”, schrijven ze. En, merken de wetenschappers op, waar de IND soms zeer streng toetst, ziet het Europese Hof juist nog ruimte voor mogelijkheden.

Het is, net als bij de toeslagenaffaire, het gevolg van een slecht functionerend systeem, zeggen de wetenschappers. Zo heeft de Tweede Kamer de afgelopen jaren ingestemd met wetgeving die de rechtspositie van migranten en vluchtelingen verslechterde. Asielzoekers hebben bijvoorbeeld vanaf dit jaar geen recht meer op een gratis advocaat bij hun allereerste interview met de IND. En wie te lang wacht op een beslissing over zijn asiel- of gezinsherenigingaanvraag, kan de IND via de rechter geen dwangsom meer opleggen en dwingen sneller te handelen.

Geen ruimte voor uitzonderingen

Waar de Tweede Kamer in deze wetgeving nog ruimte liet voor uitzonderingen, timmerden ambtenaren en de staatssecretaris de regels in de nadere uitwerking van de wet helemaal dicht. Met als gevolg dat de staatssecretaris geen ruimte meer heeft om uitzonderingen te maken. “Dit pakt voor de migrant ongunstig uit”, zegt universitair docent rechtssociologie en migratierecht Karen Geertsema, een van de schrijvers van het artikel. “Want het leidt tot afwijzingen van verblijfsvergunningen zonder oog voor de bijzondere omstandigheden.”

Tegelijkertijd legt de IND de Vreemdelingenwet strenger uit dan noodzakelijk, zeggen de wetenschappers. Neem de inkomenswijzigingen. Die ontvangt de dienst automatisch, toch legt hij mensen een informatieplicht op. De hoogste Nederlandse bestuursrechter, de Raad van State, kan dit gedrag onvoldoende corrigeren omdat de wet alleen ruimte laat om te toetsen of de IND en de staatssecretaris (als hoofdverantwoordelijke) zorgvuldig hebben gehandeld. Ontsnappen aan onevenredig harde gevolgen is door het ontbreken van een hardheidsclausule in de Vreemdelingenwet niet mogelijk.

Ook zeggen de wetenschappers dat de Raad van State veel minder dan de lagere bestuursrechters het evenredigheidsbeginsel toepast, en daardoor onvoldoende rekening houdt met persoonlijke omstandigheden van migranten. “Daarmee houdt de Raad van State het bestuur volgens de wetenschappers ‘een hand boven het hoofd’.

Lees ook:

In bezwaar tegen de overheid? Reken niet op rechtsbijstand

Het is nog altijd lastig voor burgers om rechtsbijstand te krijgen als ze in bezwaar willen tegen een beslissing van de overheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden