CoronacrisisACM

Bedrijven maken volop gebruik van versoepelde concurrentieregels - en dat riekt naar kartelvorming

Een persconferentie begin juni met toenmalig minister Martin van Rijn in het pakhuis van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen. Beeld ANP

Tijdens de coronacrisis mogen bedrijven meer samenwerken en dat doen ze ook. Te veel, vinden sommigen. Kartelwaakhond ACM kreeg klachten binnen.

Bedrijven, fabrikanten en de overheid hebben volop gebruik gemaakt van de versoepelde concurrentieregels tijdens de coronacrisis. De Autoriteit voor Consument & Markt (ACM) kreeg de afgelopen maanden tientallen meldingen en vragen over samenwerking die in een normale situatie ongeoorloofd is. De waakhond stond onderlinge afspraken onder bepaalde omstandigheden toe, bijvoorbeeld om de schade van de crisis voor de samenleving te beperken.

Zo mochten apothekers en groothandelaren voor geneesmiddelen de coördinatie van de beschikbaarheid van geneesmiddelen landelijk organiseren en elkaar op de hoogte houden over de hoeveelheid medicijnen die ze verkopen. Normaal gesproken treedt de kartelwaakhond dan op. Ook mochten supermarkten elkaar tijdelijk informeren over voorraden.

De oprichting van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) werd ook gemeld bij de ACM. De centrale inkoop en distributie van bijvoorbeeld mondkapjes, handschoenen en beademingsapparaten was volgens de ACM niet in strijd met de mededingingswet omdat het tijdelijke, noodzakelijke maatregelen zijn die niet verder gaan dan nodig om tekorten op te lossen of te voorkomen. Met de inkoop en de distributie van beschermingsmiddelen is veel geld gemoeid: naar schatting 1,4 miljard euro. 

Bedrijven menen benadeeld te worden

Inmiddels sijpelden er bij de mededingingsautoriteit ook enkele klachten of meldingen binnen over deze samenwerkingen, bevestigt de ACM na vragen van Trouw. Over het aantal, de aard of inhoud van deze klachten, vragen of meldingen wil de mededingingsautoriteit niets zeggen, veelal omdat ze nog in behandeling zijn.

Eén van de bedrijven die een klacht hebben ingediend is U-diagnostics uit Baarn, dat zegt dat het samen met een partnerlaboratorium uit Duitsland bewust buitenspel is gezet door Nederlandse concurrenten. Die concurrentie zou bestaan uit de verenigingen voor medisch microbiologen en voor de medisch microbiologische laboratoria, die beiden sterk vertegenwoordigd zijn in de door de overheid opgezette organen die het testbeleid in Nederland bepalen.

Zo leverden de verenigingen beiden een voorzitter, die volgens de commerciële laboratoria misbruik maken van hun positie. Ook in de testwereld gaat veel geld om: de overheid heeft voor coronatesten in eerste instantie 300 miljoen euro uitgetrokken. De verwachting is dat als in het najaar het weer omslaat dagelijks tienduizenden mensen met klachten getest moeten worden op het coronavirus.

Een persconferentie begin juni met toenmalig minister Martin van Rijn in het pakhuis van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen. Beeld ANP

‘Waarom word ik niet gebeld?’

Hoogleraar Nederlands en Europees aanbestedingsrecht Huib van Romburgh (Rijksuniversiteit Groningen) kan zich eventuele klachten wel voorstellen, afgezien van of ze gegrond zijn. “Het probleem dat nu ontstaat is dat er meer partijen zijn die zeggen: ik kan dit ook, waarom word ik niet gebeld?”

Door de coronacrisis is een grijs gebied ontstaan. De versoepelde concurrentieregels worden beoordeeld op ‘tijdelijkheid’ of ‘noodzakelijkheid’. Dat zijn variabele begrippen. Van Romburgh: “In een harde crisissituatie valt te begrijpen dat er snel een consortium uit de grond wordt gestampt voor geneesmiddelen of de aanschaf van mondkapjes. Iedereen kan daartegen bezwaar maken, het is aan de ACM om te oordelen over de huidige noodzaak van zo’n samenwerking.”

De vraag is: is er nu nog sprake van een crisis, zegt Van Romburgh. “Het is geen 12 maart meer, de curve is afgevlakt. Ik denk niet dat er voor de aanschaf van mondkapjes nog een gesloten consortium nodig is. In het geval van testen kun je daar anders over oordelen, dat is volgens mij nog steeds heel urgent.”

De versoepelde concurrentieregel is één van de handreikingen voor bedrijven en overheden in de coronacrisis. Overheidsaanbestedingen hoeven in strikt noodzakelijke gevallen niet te voldoen aan de normale, openbare procedure met de daarvoor geldende termijnen. Bedrijven konden daarnaast aanspraak maken op allerlei tegemoetkomingen van het kabinet bij omzetverlies als gevolg van de coronacrisis.

Lees ook: 

KLM kreeg ruim 300 miljoen euro aan loonsubsidie

Luchtvaartmaatschappij KLM was bij de eerste ronde voor loonsubsidie van de overheid een grootverbruiker van de steunmaatregel. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden