Nieuws Esperanto

‘Bankroto’ dreigt voor de Esperanto-beweging

De passerende meisjes hebben geen oog voor de etalage vol met Esperantomateriaal in het kantoor van de UEA in Rotterdam, dat mogelijk moet worden opgegeven. Beeld Arie Kievit

Bankroto heet het in Esperanto. Een feit is het faillissement nog niet, maar de Esperanto-beweging kampt met financiële problemen. Die zijn zo ernstig dat zij het hoofdkantoor in Rotterdam mogelijk moet opgeven.

“Er zijn financiële problemen, maar van een faillissement is geen sprake. We gaan kijken naar de opties om de problemen op te lossen”, zegt Martin Schäffer, secretaris-generaal van de wereldorganisatie voor Esperanto (UEA). 

De Esperanto-beweging is deze week bijeen in het Finse Lahti. Daar moet een nieuw bestuur worden gekozen, en komen er mogelijk aanwijzingen in welke richting dat bestuur de oplossing moet zoeken. Een van de opties, bevestigt Schäffer, is Rotterdam verlaten en het hoofdkantoor op een goedkopere locatie vestigen. 

Geweldige bibliotheek

De UEA huist in Rotterdam aan de  Nieuwe Binnenweg. “Een prachtig pand”, zegt Marc van Oostendorp, die nu hoogleraar taalkunde is in Nijmegen, en die in Rotterdam werd geboren en als jongen Esperanto leerde. “Ik kwam daar graag. Het pand heeft een etalage. Daar lagen dingen als Asterix in het Esperanto. Fascinerend vond ik dat. En binnen kon ik gebruik maken van de geweldige bibliotheek.”

De berichten over mogelijke sluiting gaan Van Oostendorp aan het hart: “Ik heb Esperanto niet geleerd uit ideologische motieven, maar uit belangstelling voor de taal. En taal is deel van mijn leven geworden. Als het hoofdkantoor moet sluiten vanwege financiële problemen is dat toch een dreun. Natuurlijk, de beweging vergrijst, er heerst al heel lang een nostalgisch gevoel, maar Esperanto is taalkundig interessant. En de dood van de laatste gebruiker gaan jij en ik niet meemaken.”

Duolingo

Esperanto is een overlever onder de vele kunsttalen die ooit zijn ontworpen; sinds het eerste ontwerp van een Poolse oogarts is de taal al meer dan 130 jaar in gebruik (zie kader). Het is een paradox, zegt de Italiaan Federico Gobbo: “De Esperanto-beweging is in crisis, het aantal leden daalt. Maar dat zie je bij politieke partijen ook. Tegelijk is de taal via internet veel beter bereikbaar geworden.”

Gobbo is bijzonder hoogleraar Esperanto aan de Universiteit van Amsterdam. “Mijn studenten zijn druk met die taal, maar hoeven daarvoor geen lid te worden van de beweging; ze kunnen er zo bij, dus waarom zouden ze lid worden. De taal-app Duolingo, waarmee je Esperanto kunt leren, heeft gezorgd voor een nieuwe lente.”

De taal is levend en zal dat blijven, zegt Gobbo: “Het is een nuttig instrument.” Achter Esperanto zat ooit het ideaal van een vredige wereldgemeenschap, die een eind  zou maken aan de verschillen tussen nationaliteiten, taalgemeenschappen en religies. Die ideologische lading is afgenomen, maar idealen zijn er nog, zegt Gobbo: “Esperanto is altijd een taal geweest van een maatschappelijke voorhoede. Op het wereldcongres van 1908 begon de Esperanto-beweging als eerste met het propageren van vegetarisme. Vandaag ligt er de uitdaging om een wereldtaal als Esperanto in te zetten voor het streven naar een eerlijke economie, want het kapitalisme is voor deze planeet geen duurzaam systeem. Er wordt geen revolutie gepredikt, maar het idee is nog altijd dat Esperanto de wereld beter kan maken.”

Wat is Esperanto?

Esperanto werd meer dan 130 jaar geleden ontwikkeld door de Poolse oogarts en taalkundige Ludwig Lejzer Zamenhof. Zamenhof, een jood, zag de verscheidenheid aan religies en talen als het belangrijkste obstakel voor wereldvrede. Op basis van Latijnse en Germaanse talen ontwierp hij een taal waarmee iedereen die horde zou kunnen nemen. Omdat een mislukking zijn oogheelpraktijk geen goed zou doen, publiceerde hij zijn ontwerp voor die taal onder een pseudoniem: dr. Esperanto, hij die hoopt.

De Esperanto-beweging heeft vanwege zijn linkse idealen in veel landen geleden onder vervolging. Het meest dramatisch in nazi-Duitsland voor en gedurende de Tweede Wereldoorlog.

Er zijn in de loop van de geschiedenis vele kunsttalen ontworpen, maar geen ervan heeft het zo lang volgehouden als het Esperanto. De schattingen van het aantal actieve gebruikers lopen uiteen, maar de voorzichtige houden het op zo’n 10.000 wereldwijd. Het aantal mensen dat recent middels de talen-app Duolingo kennis heeft gemaakt met het Esperanto is veel groter: 2 miljoen. 

Lees ook:

Wie spreekt er eigenlijk nog Esperanto?

Het moest vorige eeuw de nieuwe wereldtaal worden, maar inmiddels moeten zelfs de meest doorgewinterde Esperantofans het toegeven: bijna niemand spreekt de taal nog. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden