Rechtszaak

Avondklok blijft van kracht na dag vol juridisch getouwtrek

De advocaten van de staat voor aanvang van de zitting waarin het hof zich buigt over de vraag van de Nederlandse staat de uitspraak van de rechter over het opheffen van de avondklok te schorsen in afwachting daarvan.  Beeld ANP
De advocaten van de staat voor aanvang van de zitting waarin het hof zich buigt over de vraag van de Nederlandse staat de uitspraak van de rechter over het opheffen van de avondklok te schorsen in afwachting daarvan.Beeld ANP

Pas om half negen kwam dinsdagavond een einde aan de strijd om de avondklok. Na een dag van juridisch getouwtrek besloot het gerechtshof dat we na negenen thuis moeten blijven. Voorlopig dan.

Het leek wel een spannende serie. ’s Ochtends besloot de rechter dat er onmiddellijk een streep moest door de avondklok, 's avonds werd dat besluit uitgesteld. Vijf vragen over ‘de aarzelingen van de avondklok’.

1 Waar draait het om?

Voor de invoering van de avondklok heeft het kabinet een speciale wet uit de la getrokken: de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag, afgekort Wbbbg. Die wet bevat allerlei noodbevoegdheden, zoals het eventueel verbieden van samenkomsten en het interneren van gevaarlijke personen.

Met de Wbbbg kan het kabinet ‘het vertoeven in de openlucht’ beperken, zonder dat het daarbij de Eerste en Tweede Kamer formeel hoeft te betrekken. Maar, en dit vormt de crux in deze zaak: de omstandigheden moeten ‘spoedeisend’ en ‘buitengewoon’ zijn om Nederlanders binnen te houden. Er moet iets aan de hand zijn dat meteen ingrijpen noodzakelijk maakt, waarbij de klok tikt en er geen tijd is om vooraf instemming van het parlement te vragen.

Volgens de staat waren en zijn de problemen rond de pandemie urgent genoeg om de Wbbbg af te stoffen. Het aantal besmettingen blijft onwenselijk hoog in Nederland, en oprukkende mutaties baren het kabinet grote zorgen. Zonder een avondklok bestaat het gevaar dat de zorg overbelast raakt.

Quatsch, zo vindt Viruswaarheid. Volgens de activisten is er helemaal geen sprake van een spoedeisende noodsituatie. Zo wordt niet iedereen ziek van het virus. Zorgen over de pandemie zijn nergens voor nodig, meent de groep.

2 Wat was de redenering van de rechter?

Bij een onverwachte dijkdoorbraak mag de Wbbbg worden ingezet. Maar de pandemie duurt nu al een jaar, er is geen sprake van acute nood. ‘Dit blijkt uit het feit dat vóór de invoering van de avondklok al vaker over de mogelijkheid van een avondklok was gesproken.’

Het kabinet nam weken de tijd voor de voorbereiding, debatteerde met de Tweede Kamer over de vergaande maatregel. Als dat soort zorgvuldigheid mogelijk was, zo stelde de rechter, had de avondklok ook met een gewone wetsprocedure kunnen worden geregeld. Daarmee volgde zij de Raad van State, die het kabinet in februari waarschuwde voor de manier waarop de maatregel tot stand kwam.

In het vonnis werden de argumenten van het kabinet terzijde geschoven. Volgens de rechter staat niet vast dat de mutaties tot een onhoudbare situatie zullen leiden. Ook wees ze naar de eerste golf, toen de druk op de zorg groter was dan nu. Toen vond het kabinet een avondklok onnodig. Bovendien zet de rechtbank vraagtekens bij het effect van de maatregel.

3 Waarom stonden beide partijen dinsdag opnieuw in de rechtszaal?

De uitspraak was een overwinning voor Viruswaarheid. De actiegroep, die zich het afgelopen jaar meermaals via de rechter verzette tegen het coronabeleid, won één keer eerder een juridische slag tegen de maatregelen. Eind december ging de rechter mee met de redenering van Viruswaarheid dat de verplichting van een negatieve PCR-test bij reizen naar Nederland niet goed geregeld was.

De staat gaat in beroep. Vrijdag is de inhoudelijke zitting. Om te voorkomen dat mensen tussen nu en dan ’s nachts de straat opgaan, vroeg de staat het gerechtshof in Den Haag dinsdag via een spoedappèl om de uitspraak van de rechter terzijde te schuiven tot het hoger beroep dient.

Om vier uur dinsdagmiddag verschenen beide partijen in de rechtszaal. Maar binnen enkele minuten wraakte Viruswaarheid het hof. De drie rechters zouden ‘vooringenomen’ zijn. Daarmee werd het spoedappèl nóg spannender: zou het hof vóór negenen kunnen beslissen over de avondklok? Nadat het wrakingsverzoek rond zeven werd afgewezen, besloot het gerechtshof 25 minuten voor negen dat de maatregel in ieder geval tot vrijdag van kracht blijft.

4 Staan andere maatregelen ook ter discussie?

Het gros van de coronamaatregelen, zoals het houden van afstand, is niet vastgeknoopt aan de Wbbbg, maar aan de Tijdelijke wet maatregelen Covid-19, die op 1 december in werking is getreden. Het is dus niet te verwachten dat het vonnis van dinsdag tot vergelijkbare uitspraken leidt. Ook zal de avondklok niet gauw in de prullenbak belanden. Het kabinet wil alsnog een spoedwet regelen om de avondklok in vast te leggen, voor het geval dat het kabinet het hoger beroep verliest. Hiervoor is goedkeuring nodig van de Eerste en Tweede Kamer, dus dat duurt even.

5 En de boetes?

De politie heeft tot eind vorige week bijna 26.000 boetes uitgedeeld aan mensen die tussen 21.00 en 04.30 zonder goede reden op straat waren. Houden die bekeuringen stand? Na het hoger beroep zal dit onderwerp aan bod komen, zei premier Rutte dinsdag.

 Politie vraagt voorbijgangers om hun verklaring om op straat te mogen zijn.  Beeld ANP
Politie vraagt voorbijgangers om hun verklaring om op straat te mogen zijn.Beeld ANP

Lees ook:

Regering wil graag van avondklok af, maar vindt het voor afschaffing nog te vroeg

De afschaffing van de avondklok blijft nog even boven de markt hangen. Deskundigen zijn tegen.

Door het hele land rellen na avondklok: ‘Wat bezielt deze mensen?’

Zondagavond was het na het ingaan van de avondklok in heel het land onrustig. Niet alleen in Amsterdam en Eindhoven zijn demonstraties tegen de coronamaatregelen uitgelopen op rellen. Demissionair premier Mark Rutte sprak van ‘crimineel geweld’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden