Jongeren schieten op Oudejaarsdag 2012 met carbid op de markt in Genemuiden. Met melkbussen worden harde knallen geproduceerd.Beeld Herman Engbersen

Déjà VuCarbidschieten

Autoriteiten tarten met een dekselse traditie gebeurde door het hele jaar heen

Het knalde echt niet alleen met Oud en Nieuw. In 1927 berichtte het Limburgsch Dagblad half maart over geluidshinder door carbidschieten in het dorp Amstenrade: “Tot laat in den avond dreunen soms onophoudelijk de doffe knallen. Meestal zijn het kinderen of opgeschoten knapen, die zich met dit spelletje bezighouden, zoodat ook reeds met het oog op den ouderdom der betrokkenen, de politie hiertegenover vrijwel machteloos staat.”

Autoriteiten houden hun hart vast nu, november 2020, carbidschieten aan populariteit lijkt te winnen na het vanwege de coronapandemie afgekondigde vuurwerkverbod. Onervarenheid kan leiden tot ongelukken met rondvliegende deksels en ballen. In vroeger tijden lieten ze de liefhebbers vaak maar begaan, onder meer vanwege het hoge aantal minderjarigen onder de schieters.

Daar waar de veldwachter of een ander soort koddebeier zich wel liet verleiden tot waakzaamheid en ingrijpen, had dit vaak een averechts effect. Een voortdurend kat-en-muisspel met de sterke arm maakte het carbidschieten alleen maar aantrekkelijker.

Carbid was ook goed te gebruiken voor het opblazen van mollengangen

Carbidschieten, het meest populair in het noorden en oosten van Nederland, lijkt een vervolg op stokoude, Germaanse gebruiken om hartje winter met veel licht en geluid de boze geesten te verjagen. Carbid won aan populariteit rond de vorige eeuwwisseling. De Canadees Thomas Wilson had in 1892 een makkelijke manier bedacht om de anorganische verbinding van calcium en koolstof te maken en te gebruiken in lampen.

In de twintigste eeuw werd het niet alleen gebruikt voor fiets- en autoverlichting maar – vooral in de bezettingsjaren – ook door smeden die ermee lassen. Door het licht ontvlambare karakter van het goedje was het ook te gebruiken voor het opblazen van mollengangen.

En dus voor het carbidschieten. Melkbussen werden gevuld met de stof. Een gaatje in de bodem liet ruimte voor een lont waarmee de boel kon worden ontstoken. Ook toen leidde dat behoorlijk vaak tot ongelukken. Met name de deksels veroorzaakten, als snel en behoorlijk onvoorspelbaar vliegende projectielen, letsel.

Na de Tweede Wereldoorlog werd carbidschieten in plaats van kwajongenswerk van enkelen hoe langer hoe meer een groepsgebeuren. De Nederlandse neiging tot het oprichten van speciale clubs en verenigingen voor zo ongeveer alles liet ook deze traditie niet ongemoeid. En de neiging tot evenementisering leidde tot competitief carbidschieten tijdens speciale kampioenschappen.

Een akoestische huldeblijk voor wie in ondertrouw ging

De melkveehouderij nam bij de zoveelste efficiencyslag afscheid van de melkbussen. Maar voor het carbidschieten werd in hoekjes van boerenschuren vaak toch nog een voorraadje aangehouden.

Niet iedereen was blij met de hardnekkige traditie. In Kampen vielen gewonden, toen een uit het westen van het land afkomstige commissaris van politie voor eens en voor altijd korte metten wilde maken met dat rare carbidschieten.

Hij stuurde de mobiele eenheid er op af en dat liep uit op een flinke veldslag. Sommige gemeenten probeerden een eind te maken aan de traditie door een verbod in de Algemene Plaatselijke Verordening.

In sommige regio’s van Nederland, bijvoorbeeld in de omgeving van Tilburg, bestond ook de traditie van het losschieten van de bruid en de bruidegom. Wie in ondertrouw ging, kon rond het huis groepen jongeren verwachten die het met geweren, buskruit of carbid in melkbussen flink lieten knallen rond de ouderlijke woningen van de aanstaande echtelieden.

Het was de bedoeling dat die na de akoestische huldeblijk op bier of andere alcoholische dranken trakteerden.

Het carbidschieten in Drenthe heeft sinds 2014 met onder meer snert koken, fierljeppen, fruit- en bloemencorso’s en het Brabantse worstenbroodje een plekje in de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed. Misschien dat de echte fanaten dat nog als argument kunnen inbrengen als ze de komende tijd last krijgen met de politie of andere handhavers.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden