Nationaal archief

Archieven over de slavernij: iedereen kan ze nu inzien

Lijst van goederen die werden verkocht of geruild voor tot slaafgemaakte Afrikanen in Angola in 1732. Beeld Nationaal Archief
Lijst van goederen die werden verkocht of geruild voor tot slaafgemaakte Afrikanen in Angola in 1732.Beeld Nationaal Archief

Vanaf vandaag kan iedere geïnteresseerde 1,9 miljoen originele historische documenten inzien over slavernij en slavenhandel.

“We staan aan het begin van een digitale revolutie in de geesteswetenschappen”, zo verwelkomt historicus Matthias van Rossum de officiële opening vrijdagmiddag van een virtuele toegangspagina tot archieven die samenhangen met het Nederlandse slavernijverleden.

Demissionair wetenschapsminister Ingrid van Engelshoven lanceert de pagina op de site van het Nationaal Archief tijdens het symposium ‘Bronnen over slavernij en slavenhandel’, waaraan ook het Rijksmuseum en de Koninklijke Bibliotheek, deelnemen. Via deze pagina zijn scheepsjournalen, plantagelijsten, ladingoverzichten, rekeningen en brieven te vinden uit de archieven van tal van instanties die te maken hebben met slavernij, zoals de West-Indische Compagnie, het slavenhandelaarsbedrijf Middelburgse Commercie Compagnie, de Sociëteit van Suriname en het archief van het bestuur van de Nederlandse Bezittingen op de Kust van Guinea.

Documenten binnenkort doorzoekbaar

De pagina is werk in uitvoering, legt Martine Bartels van het Nationaal Archief uit. Na acht jaar digitaliseren zijn nu 1,9 miljoen handgeschreven documenten te bekijken. Vanaf deze zomer zullen er 1,2 miljoen in digitale teksten omgezet zijn, doorzoekbaar met een zoekmachine.

De archieven van de VOC zijn nog niet opgenomen. “Aan digitalisering daarvan wordt gewerkt”, zegt historicus Van Rossum, verbonden aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Hij noemt de site een grote stap vooruit. “Het digitaal samenbrengen van archieven betekent in de eerste plaats dat je niet meer naar de afzonderlijke archieven toe hoeft. Dat is ook van belang voor onderzoekers in pak ’m beet Suriname of India, die zich de dure reis naar Nederland en een visumaanvragen kunnen besparen.”

Kaart van de Goudkust in Guinea, 17de eeuw. Beeld Nationaal Archief
Kaart van de Goudkust in Guinea, 17de eeuw.Beeld Nationaal Archief

Historicus Mark Ponte, die veel onderzoek naar slavernij doet in de Amsterdamse archieven, onderschrijft ook het belang van de nieuwe site: “Het kan historici veel werk besparen, en het mooie is dat die originele bronnen nu voor iedereen toegankelijk zijn. Een volgende stap is dat gedigitaliseerde Oudnederlandse teksten door een vertaalmachine kunnen worden vertaald, met Google Translate kom je met die oude teksten niet ver.”

Honderd zuigelingen gestorven aan boord van De Rusthof

Iedere Nederlandssprekende belangstellende kan nu zelf via de themapagina nagaan wat er gebeurde op de plantages of aan boord van slavenschepen. Over het schip De Rusthof, dat in 1733 met 719 tot slaafgemaakten van de West-Afrikaanse kust naar Paramaribo vertrok valt bijvoorbeeld te lezen dat het daar arriveerde met slechts 334 overlevenden. Ook alle zuigelingen, ongeveer 100, waren onderweg gestorven.

Ook in te zien zijn archiefstukken van de Nederlandse slavenforten in West-Afrika, die onverwacht werden teruggevonden bij The National Archives in Londen. Het gaat om uiterst gedetailleerde informatie over de handel via hoofdkwartier fort Elmina in Ghana. Door de Nederlandse gouverneur werd die met een Engels schip naar Nederland gestuurd. Dat schip werd door een Frans schip gekaapt, dat vervolgens weer door een Engels schip werd teruggekaapt, waardoor de stukken uiteindelijk in de Londense archieven verdwenen. Daar werden ze gevonden door Erik van der Doe, coördinator archieven van Metamorfoze, het nationaal programma voor het behoud van het papieren erfgoed, dat de digitalisering mogelijk maakte.

Lees ook:

Transatlantische slavernij was bepaald geen luilekkerland

Nee, het Rijksmuseum schetst geen vertekend beeld van de slavernij, zoals Piet Emmer in Trouw suggereerde. De trans-Atlantische slavernij werd gekenmerkt door ontmenselijking, dwang, geweld en verzet, schrijft historicus Karwan Fatah-Black, verbonden aan de Universiteit Leiden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden