Dodenherdenking

André van Duin: Ik ben dankbaar dat ik in vrijheid kan leven

André van Duin hield een rede tijdens de Nationale Dodenherdenking 2021 op de Dam in Amsterdam. Beeld Patrick van Emst, Brunopress
André van Duin hield een rede tijdens de Nationale Dodenherdenking 2021 op de Dam in Amsterdam.Beeld Patrick van Emst, Brunopress

Acteur en presentator André van Duin heeft dinsdag stilgestaan bij de vervolging van homo’s tijdens de nationale herdenking op de Dam.

In zijn rede tijdens nationale herdenking op de Dam vertelde André van Duin dat hij was opgegroeid tussen de puinhopen van het gebombardeerde Rotterdam. Zijn vader werd tijdens de Tweede Wereldoorlog tewerkgesteld in Duitsland – iets waar hij nooit over wilde spreken. “Ach jongen, dat wil je niet weten”, kreeg Van Duin te horen als hij ernaar vroeg.

André van Duin vertelde ook dat hij nog nooit op 4 mei op de Dam aanwezig was geweest, maar wel verderop, op de Westermarkt. “Daar ligt nog een oorlogsmonument, niet zo groot, maar wel net zo indrukwekkend: het homomonument.” Van Duin sprak over de betekenis van dat eerste homomonument ter wereld. “Dat monument uit 1987 tekent onze vrijheid – dat iedereen zichzelf mag zijn.” Hij zei dankbaar te zijn: “Dankbaar dat ik in vrijheid kan leven. En dankbaar dat ik in dit land geboren ben.”

Alleen voor helden

De plechtigheid op de Dam vond plaats in aanwezigheid van koning Willem-Alexander, koningin Máxima en premier Mark Rutte en zo’n honderd genodigden die kransen legden. Voorafgaand aan de herdenking hield schrijfster Roxane van Iperen in De Nieuwe Kerk de 4 mei-voordracht Stemmen uit het diepe. Ze stond daarin stil bij de incomplete, selectieve manier van herinneren, die ook in Nederland zeker tot ver in de jaren zestig bij herdenkingen gebruikelijk was. “De nationale herdenking was alleen bestemd voor de gevallen helden.”

Van Iperen verwees naar haar boek, ’t Hooge Nest, over de Joodse zusjes Janny en Lien Brilleslijper, die tijdens de Tweede Wereldoorlog tientallen Joodse onderduikers verborgen hielden, maar uiteindelijk werden verraden. Ze benadrukte het belang van het individuele verhaal – van daders, slachtoffers en van degenen die zich afzijdig hielden.

“De joelende aanhangers, de zwijgende omstanders, de zes miljoen vermoorde slachtoffers, het blijven ongrijpbare abstracties. Tot we ze in duizend stukjes breken. Dan zien we Settela Steinbach, het tienjarige Sinti-meisje dat nog even naar buiten kijkt om naar een hond te kijken voor de deuren sluiten van de trein naar Auschwitz, waar ze wordt vergast met haar moeder, haar broertje, twee zusjes, twee nichtjes, een neefje en een tante.”

Ophef over geschiedenis

Ook stond Van Iperen stil bij de hedendaagse selectieve omgang met donkere episoden uit de Nederlandse geschiedenis. “De terugkerende ophef over delen van onze geschiedenis bewijst dat een collectieve identiteit, als die al bestaat, niet kan leunen op een incompleet verhaal. Of het nu gaat over trauma’s van de Tweede Wereldoorlog, Nederlands-Indië, de koloniale tijd, Srebrenica, de Molukkers of de veteranen: de last van het onbedwongen verleden wordt pas verlicht als de mythe plaatsmaakt voor weten. Dat vergt rouwarbeid.”

Eerder op de dag werden op diverse plekken in Nederland plechtigheden gehouden. Zo herdacht de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb op het Nationaal Ereveld in Loenen, de laatste rustplaats van bijna vierduizend Nederlandse oorlogsslachtoffers, de slachtoffers van de razzia in 1944 in Rotterdam. “De omgeving van de mens is de medemens”, citeerde Aboutaleb dichter Jules Deelder. “Dat is het huiswerk van de oorlogsslachtoffers voor ons.”

NB: In een eerste versie van dit artikel stond abusievelijk vermeld dat de zusjes Janny en Lien Brilleslijper uit het boek van Roxane van Iperen werden vermoord. Beiden hebben echter de concentratiekampen overleefd; enkele familieleden en onderduikers die zij hadden geholpen zijn wel door de nazi’s vermoord.

Lees ook:

De nationale driekleur waait met alle winden mee

De vlag uithangen, daar zijn regels voor. Maar in de praktijk kun je de driekleur desgewenst omgedraaid gebruiken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden