Binnenland reportage

André bereidt zich voor op het leven na de cel: Ik kijk niet langer in de achteruitkijkspiegel

André, gedetineerd in de Penitentiaire Inrichting in Alphen aan den Rijn. Foto: Werry Crone Beeld Werry Crone

Minister Dekker wil met reclassering en gemeenten gevangenen al vanaf de eerste dag van hun detentie gaan voorbereiden op terugkeer in de samenleving.

Van de hond die hij wekenlang trainde op de afgesloten binnenplaats, heeft André misschien wel het meest geleerd over het leven na de gevangenis. “Die beschadigde asielhond kreeg een tweede kans, net als ik, en moest ook leren dat nee nee is. Zo kon ik ook m’n eigen grenzen beter aangeven.”

André wordt straks een van de 30.000 gevangenen die jaarlijks de gevangenis verlaten. Die terugkeer verloopt lang niet altijd succesvol. Werk, een sociaal netwerk of een huis zijn niet zomaar gevonden. Om die terugkeer soepeler te laten lopen, gaan gemeenten voortaan met de reclassering de gevangenissen in, vanaf dag één van de detentie.

Leefstijltraining

In de penitentiaire inrichting van Alphen aan den Rijn waar André zijn jarenlange celstraf uitzit, liep alvast een proef. Hij mocht daarom al eerder cursussen volgen voor zijn resocialisatie: leefstijltraining (“ik was verslaafd aan alcohol en woog 125 kilo toen ik hier binnen kwam”), mindfulness (“sommigen schamen zich voor zo’n yogamatje, ik kan nu m’n hoofd leegmaken”), deed mee aan het hondenproject en solliciteerde zich een slag in de rondte. “Ik kijk nooit meer in de achteruitkijkspiegel.”

Minister Sander Dekker van rechtsbescherming tekende maandag een bestuurlijk akkoord met de gemeenten, de reclassering en de Dienst Justitiële Inrichtingen. De aanpak in Alphen wordt voortaan overal toegepast. “De terugval in fout gedrag van ex-gedetineerden moet omlaag”, vindt Dekker. Ruim een kwart van de gevangenen belandt binnen twee jaar opnieuw in de cel. “Het wordt niet eenvoudig. De verhalen hier zijn nooit een sprookje. Er zijn wachtlijsten. Woningcorporaties moeten nog aanhaken, en werkgevers.”

Gegevensuitwisseling

Een belangrijke voorwaarde voor de samenwerking: betere gegevensuitwisseling tussen de verschillende partijen. Daarvoor is een wetswijziging in de maak. Toestemming van de gedetineerde is dan niet langer nodig. Veiligheid boven privacy, aldus VVD’er Dekker.

Voor de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) was deze gegevensuitwisseling cruciaal. “Daarom hebben we lang geaarzeld met tekenen”, zegt Liesbeth Spies, burgemeester van Alphen, namens de VNG. Ze kent de verhalen van burgemeesters die op vrijdagmiddag een telefoontje kregen dat er een ex-gedetineerde hun kant opkwam. “Dat leidde tot frustratie, want gemeenten mochten niets met dat gegeven.”

Mooie woorden

Spies is niet bang dat gegevens van gedetineerden ook letterlijk op straat komen te liggen, waardoor er bijvoorbeeld protest kan komen in buurten. “Nu al bespreken we zware gevallen in de zorg- en veiligheidshuizen in gemeenten. Dat doen we zorgvuldig. Het is lastig genoeg om ook voor deze groep bed, bad en brood te regelen.”

Voor de uitvoering van het bestuurlijk akkoord is geen extra geld. Voor de reclassering betekent de nieuwe werkwijze een terugkeer naar de oude situatie. Door bezuinigingen was het werk de laatste jaren vooral beperkt tot het laatste deel van de straf. “Mooie woorden, eerst maar eens de daden zien”, reageert de Vereniging van Strafrechtadvocaten (NVSA). “We hopen dat reclassering nu ook de middelen krijgt.”

Asielhond

Juist de periode waarin gevangenen wennen aan het leven buiten de cel, is door minister Dekker sterk ingeperkt. De Tweede Kamer inclusief oppositie stemde vorige week in met het wetsvoorstel Straffen en Beschermen, waardoor voorwaardelijke invrijheidstelling voortaan een maximum van twee jaar kent. “Daar ziet niemand die er even over nadenkt het nut van in”, zegt de NVSA. Tot nu toe kwam een gevangene meestal na twee derde van de celstraf voorwaardelijk vrij. In 2017 ging dat om ruim duizend gevallen. 

Of de reïntegratie nu binnen of buiten de muren van de gevangenis plaatsvindt, cruciaal is de inzet van de gedetineerde, zegt Saskia Korteweg, trainer van onder andere ‘modelgevangene’ André . “Als die niet opstaat, kan je niet lopen. Lang niet iedereen is zo gemotiveerd als André.” Die kijkt intussen uit naar het werk dat hij heeft gevonden: bomen vervoeren naar Frankrijk. De asielhond die hem zo veel leerde, kan hij straks helaas niet meenemen. Thuis wacht, naast vrouw en twee kinderen, al een Amerikaanse Stafford.

Lees ook:

Kritiek op minister Dekker, maar de oppositie speelt nu niet op de man

Al bij zijn aantreden in 2017 – een maand na de moord op Anne Faber – wist de VVD’er dat dit een van de grote kwesties zou worden tijdens zijn ministerschap: het debat over Michael P. , de moordenaar van Anne Faber.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden