Procesafspraken

Andere werkwijze kan helpen tegen lange wachtlijsten bij de rechtbank

Procesafspraken tussen het OM en advocaten zijn in het buitenland vastgelegd in wetgeving. In Nederland is dat nog niet zo. Beeld ANP
Procesafspraken tussen het OM en advocaten zijn in het buitenland vastgelegd in wetgeving. In Nederland is dat nog niet zo.Beeld ANP

Het zijn ‘drastische maatregelen’, schreef de hoofdofficier, maar het kon volgens het OM niet anders. Door een tekort aan rechters moesten in Gelderland 1500 zaken worden teruggetrokken. Dat kan anders, door het voorbeeld van andere Europese landen te volgen.

Marco Visser

Het terugtrekken van vele rechtszaken is voor minister van justitie Dilan Yesilgöz nog geen reden om nieuwe wetgeving in te voeren voor snellere routes in het strafrecht. Dat is jammer, meent Laura Peters. Zij houdt zich als onderzoeker strafrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen al vijftien jaar bezig met strafrechtvergelijking tussen diverse landen. Ze doet onderzoek naar zogeheten procesafspraken, een soort olifantenpaadjes om achterstanden bij de rechtbanken weg te werken.

Akkoord tussen OM en advocaten

“Bij procesafspraken maken het OM en de verdediging een afdoeningsvoorstel; zij komen tot een akkoord dat zij aan de rechter voorleggen”, zegt Peters. “Als er veel strafbare feiten zijn, kan de officier van justitie bijvoorbeeld bepaalde delen van de tenlastelegging schrappen.

“In ruil daarvoor verleent de verdachte dan medewerking door bijvoorbeeld geen getuigen meer op te roepen. Daardoor kan het onderzoek op de terechtzitting worden versneld.”

Een verdachte werkt dus zelf mee aan de zaak door opheldering te geven, in ruil voor een lagere straf dan gemiddeld. Peters: “Je hoeft op die manier niet alles tot de bodem uit te zoeken. Je ziet dit in andere landen ook. Alleen daar zijn procesafspraken in wetgeving vastgelegd. In Nederland is dat niet zo.”

Oplichter bewees zichzelf geen dienst

Dat gebrek aan goede wetgeving kan vergaande gevolgen hebben, bleek in april voor de rechtbank in Amsterdam, waar een oplichter terecht stond. De officier van justitie stelde een lage straf voor omdat de verdachte schuld had bekend en de slachtoffers schadevergoedingen had betaald.

Maar de rechter had geen boodschap aan de afspraken tussen de officier van justitie en de advocaten en legde de oplichter alsnog drie jaar cel op. De oplichter had zichzelf met zijn schuldbekentenis en betaalde schadevergoeding geen dienst bewezen. Integendeel zelfs. Dus wie zal er nog mee willen werken aan een procesafspraak?

Onzekerheid en onrust

Wat in Amsterdam gebeurde, is een gevolg van het ontbreken van wetgeving, stelt Peters. “Een rechter mag zijn eigen afweging maken, maar dan moet zo’n proces wel worden teruggezet in de stand van toen er nog geen afspraken waren gemaakt.

“Stel, de rechter gaat niet akkoord, dan vervalt jouw bekentenis en kun je alsnog bewijsonderzoek laten doen. Zo gaat het in het buitenland. Omdat wij die wettelijke regeling niet hebben, is er onzekerheid en onrust.”

Wanneer die wetgeving komt? De vraag is eerst óf ze er komt. Minister Yesilgöz wil er nog niet aan. Komend najaar, vermoedelijk in september, komt de Hoge Raad met een uitspraak. Als de Hoge Raad het advies van de procureur-generaal volgt, die positief oordeelt over procesafspraken, “is dat een belangrijke vingerwijzing naar de wetgever”, zegt Peters. “Dan zegt de Hoge Raad: ga hier actief mee aan de slag en bereid een wet voor.”

Lees ook:

‘Slachtoffers dubbel gedupeerd door seponeren van rechtszaken’

Het personeelstekort in Nederland begint nu ook de rechtsstaat aan te tasten. Slachtoffers zijn daar de dupe van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden