InterviewCapitoolbestorming

Amerikakenner Kennedy: ‘Nederland zit met dezelfde soort bedreigingen als de Verenigde Staten’

Relschoppers klimmen op tegen de muur van het Capitool in Washington D.C.  Beeld AP
Relschoppers klimmen op tegen de muur van het Capitool in Washington D.C.Beeld AP

Een jaar geleden bestormde een woedende menigte het Capitool in Washington. Wat voor impact had de gebeurtenis hier? Trouw vroeg het Amerikakenner en historicus James Kennedy.

Judith Harmsen

Vooropgesteld: de manier waarop de Capitoolbestorming een jaar geleden de Nederlandse huiskamers binnenkwam is onvergelijkbaar met het ‘trauma’ dat Amerika opliep. Dat wil historicus en geboren Amerikaan James Kennedy toch even benadrukt hebben. “Om misverstanden te voorkomen.”

Maar dat de gebeurtenis ook hier grote impact had, is voor hem overduidelijk. “Mensen vragen zich toch af: zou zoiets ook in Nederland kunnen gebeuren? Het zorgt voor onzekerheid over de stabiliteit van de democratie, ook in Nederland. Daarnaast denk ik dat de Capitoolbestorming effect heeft gehad op de manier waarop Nederlanders naar de Verenigde Staten kijken. De naoorlogse orde lijkt steeds minder verankerd te zijn. Bovendien zijn er ook bepaalde echo’s terug te vinden hier in Nederland. Bijvoorbeeld dat ook Thierry Baudet zegt dat er hier, net als in de Verenigde Staten, gesjoemeld zou worden met het electoraal bestel.”

Ondanks dat soort echo’s vinden veel Nederlanders het onvoorstelbaar dat een bestorming van het parlementsgebouw hier plaats zou kunnen vinden. Is dat terecht?

“Nou, na de dood van Pim Fortuyn trokken ook mensen naar het Binnenhof. Daar is een succesvolle bestorming ternauwernood voorkomen. Dus als het gaat om dreigingen van politiek geweld, politieke moord, demonstraties en oproeren dan kun je zeggen: Nederland zit met dezelfde soort bedreigingen als de Verenigde Staten.

“Maar de reden dat mensen de bestorming zo erg vonden is ook dat de president van de Verenigde Staten er als het ware achter stond dat mensen op ontoelaatbare wijze de verkiezingsresultaten tenietdeden. Je hebt te maken met de leider van de Verenigde Staten die zegt: ik accepteer mijn eigen nederlaag niet en die mensen oproept er niet mee in te stemmen. Dat laatste is moeilijker voor te stellen in Nederland. Op allerlei terreinen.

“Alleen al omdat je hier niet een formele vaststelling van de verkiezingsuitslag door het parlement hebt. Dan zou je de Kiesraad moeten bestormen. Maar ook dan: je kunt de Kiesraad niet zomaar dwingen om tot een andere gedachte te komen. Dus op tal van niveaus is het moeilijker te zien hoe dat precies dezelfde gestalte zou krijgen.”

Kunnen we desondanks in Nederland iets leren van de gebeurtenissen in Amerika?

“Dat denk ik wel. Het is van groot belang aandacht te blijven besteden aan het electorale systeem. In vergelijking met Amerika is het proces dat wij hier hebben veel minder omstreden. Het is uniformer en gebonden aan strakke regels. Maar het is belangrijk er alles aan te doen om de integriteit van dit proces te bewaken, bijvoorbeeld door cyberaanvallen te voorkomen. Je wil dat het proces verifieerbaar is en zo toegankelijk mogelijk, en dus moet je zorgen dat je een state of the art verkiezingsstelsel hebt. Dat zouden de Verenigde Staten ook kunnen doen, maar de Democraten en de Republikeinen komen er samen niet uit over hoe dat dan moet.”

En als het gaat om de dreiging van geweld?

“Een tweede opdracht is dat je dreigingen van politiek geweld uiterst serieus moet nemen. In de Verenigde Staten is dit denk ik onderschat. Er werd toch lang gedacht dat van dit soort, veelal witte, mannen van middelbare leeftijd niet veel te vrezen viel. Dat bleek niet waar te zijn. Het is belangrijk serieus te nemen dat dit soort dreigingen ook hier plaats kunnen vinden.”

Dat gebeurt ook wel, toch? Waar autoriteiten zich richtten op geweld uit radicaal islamitische hoek, wordt nu ook meer gekeken naar rechts extremisme.

“Zeker. Er is een belangrijke verschuiving gaande. Maar bij extreemrechts moet niet alleen worden gedacht aan loners zoals Timothy McVeigh (verantwoordelijk voor een bomaanslag op een overheidsgebouw in Oklahoma in 1995, red.). De AIVD is ook altijd bezorgd geweest over zogenoemde lone wolves, vervreemde tieners die in kleine groepen uiterst fascistische denkbeelden napraten. Bij de bestorming van het Capitool zag je dat er mensen zijn van wie werd gedacht dat ze niet zouden radicaliseren, maar die wel degelijk bereid waren over te gaan tot geweld. Er zat in Washington zelfs een CEO bij die is gearresteerd. Het is belangrijk dat we ons ervan bewust zijn dat extremisme ook mainstream kan worden. Sneller dan je denkt.”

Lees ook:

Biden president, coronavaccins; 2021 moest het jaar worden waarin alles beter werd, maar dat viel tegen

Alles afsluiten en opnieuw beginnen, dat leek een jaar geleden het motto voor de toestand in de wereld. Maar de herstart, het standaardrecept bij computerproblemen, bracht in 2021 weinig oplossingen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden