InterviewLara Nuberg

‘Alternatieve Indië-herdenkingen beïnvloeden het grotere verhaal’

Lara Nuberg Beeld Yara Jimmink
Lara NubergBeeld Yara Jimmink

Indische Nederlanders herdenken traditioneel op 15 augustus de slachtoffers van de Japanse bezetting in Nederlands-Indië. Maar sommige nabestaanden kiezen nadrukkelijk voor een alternatieve herdenking. Zo ook historicus en blogger Lara Nuberg (1990).

Merijn van Nuland

Naar welke herdenking gaat u?

“Ik ga op 16 augustus naar de zogeheten Dekoloniserende Indonesië-Nederland Herdenking in Amsterdam. Tijdens die herdenking staan we stil bij de oorlogsslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in Zuidoost-Azië, maar wel door een antikoloniale bril. De Nederlandse slachtoffers moeten we natuurlijk herdenken, maar ze staan tegelijkertijd in een context van koloniale onderdrukking door de Nederlanders zelf. Op deze alternatieve bijeenkomst wordt die dubbelzinnigheid benoemd en besproken en herdenken we nadrukkelijk ook de slachtoffers van kolonialisme. Dat is bij de landelijke herdenking op 15 augustus nauwelijks mogelijk.”

Wanneer besloot u naar deze alternatieve herdenking te gaan?

“Ik heb de laatste jaren veel familieonderzoek gedaan, en daar schrijf ik over op mijn blog Gewoon een Indisch meisje. Mijn oma is in voormalig Nederlands-Indië geboren, en mijn opa was een Nederlandse soldaat. Ik groeide op met een haast klassiek verhaal over de geschiedenis van Nederlands-Indië: mijn oma vertelde over een gelukkige jeugd in de Indische natuur, die ruw werd verstoord door de oorlog en de onafhankelijkheid van Indonesië. Maar de periode daarvoor - het kolonialisme - was nooit onderwerp van gesprek. Ik ontdekte pas later dat je de context van kolonialisme eigenlijk niet kunt vergeten als je spreekt over de Tweede Wereldoorlog en de gevolgen daarvan.”

Waarom is de traditionele herdenking op 15 augustus niet voldoende?

“Die herdenking heeft een sterk militair karakter. De rituelen tijdens die herdenking zijn voortgekomen uit de militaire traditie van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL). Om een voorbeeld te noemen: ieder jaar vindt er een vaandelmars plaats van het regiment Van Heutsz, vernoemd naar een man die misdaden tegen de menselijkheid heeft gepleegd in Atjeh. Zo slaat herdenken al gauw om in nationalisme en verheerlijking van kolonialisme, en daar voel ik me niet prettig bij. Bij de alternatieve herdenking op de 16de zijn militaire en nationale symbolen afwezig.”

Is zo’n alternatieve herdenking een toevoeging aan de nationale herdenking, of een vervanging ervan?

Nuberg denkt even na. “Dat is een goede vraag. Ik denk dat het in eerste instantie een toevoeging is. Maar op langere termijn kan het ook een alternatief vormen. Want kleine, gemarginaliseerde herdenkingen beïnvloeden meestal ook het grotere verhaal. Dat zie je nu al een beetje: dit jaar kreeg de Indonesische ambassadeur een grotere rol in de nationale herdenking.”

Veel nabestaanden zijn helemaal niet blij met de komst van die Indonesische ambassadeur, vanwege het anti-Nederlandse geweld tijdens de naoorlogse periode.

“Dat snap ik, maar ook de Bersiap moet je zien in de context van de koloniale tijd. Het was zonder meer een verschrikkelijke periode. Maar zet je het af tegen het aantal Indonesische slachtoffers van het Nederlandse kolonialisme, dan is het een klein onderdeel van een lange woelige koloniale geschiedenis.”

Wat zouden uw grootouders vinden van zo’n alternatieve herdenking?

“Mijn opa zou het helemaal niet met me eens zijn. Een van zijn legervrienden werd door een Indonesische vrijheidsstrijder door het hoofd geschoten, en door dit soort ervaringen was hij anti-Indonesisch. Hij stierf in 1998, nog voordat het Nederlandse koloniale verleden serieus ter discussie werd gesteld. Dat vind ik heel jammer, want zijn perspectief op het verleden is nooit uitgedaagd.”

Komst Indonesische ambassadeur is ‘teken van minachting’

De Indonesische ambassadeur Mayerfas krijgt maandagavond een prominente rol bij de jaarlijkse Indië-herdenking. Dat is tegen het zere been van de Federatie Indische Nederlanders (Fin). Mayerfas zal direct na premier Mark Rutte een krans leggen, om zo ook de Indonesische doden tijdens de Japanse bezetting te herdenken. Volgens een Fin-woordvoerder is dat zeer ongepast, omdat Indonesische strijders kort na de capitulatie van Japan duizenden Nederlanders hebben vermoord. Fin overwoog om een kort geding aan te spannen tegen de organisatie, maar zag daar maandagmiddag vanaf ‘met het oog op de zorgvuldigheid en uit respect voor de slachtoffers’. Wel legde voorzitter Hans Moll op zondag zijn functie neer uit protest.

Correctie (17 augustus 2022): in het kader is ‘Indische’ door ‘Indonesische’ vervangen.

Lees ook:

Voorman Indische Nederlanders vertrekt uit protest tegen invulling herdenking

Hans Moll, de voorzitter van de Federatie Indische Nederlanders (FIN), legt per direct zijn functie neer. Hij vindt dat de Indonesische ambassadeur maandag een te prominente rol krijgt bij de oorlogsherdenking.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden