Afvalscheiding

Alternatieve afvalheffingen werken: meer scheiding, minder volle grijze bak

Beeld ANP

De inwoners van Heerenveen zijn dit jaar massaal aan het afval scheiden. Door een kiloheffing van de gemeente slonk de berg aangeboden restafval in de eerste helft van dit jaar met bijna een kwart. Heerenveen staat daarmee symbool voor de succesvolle opmars van alternatieve vormen van afvalstoffenheffing.

Begin dit jaar ging in Heerenveen het roer om. Voortaan betalen inwoners 25 cent per kilo afval in de grijze bak en 1 euro voor elke keer dat de bak geleegd moet worden, naast een relatief laag vast bedrag. Op die manier hoopt de gemeente dat er minder glas, papier en gft-afval in de restafvalbakken terecht komt. Om de inwoners nog een extra zetje te geven, wordt de biobak tegenwoordig gratis opgehaald en kost afval storten op de milieustraat in de meeste gevallen ook niets meer.

“We zijn koploper van Friesland”, jubelt het gemeentebestuur over de afvalscheiding in een evaluatie van het nieuwe beleid. In de eerste zes maanden van dit jaar zetten de Heerenveense huishoudens 23 procent minder kilo’s restafval aan de straat, terwijl het aantal kilo’s in de gft-bakken juist met 17 procent steeg. Een teken dat er minder klokhuizen, gesnoeide takken en aardappelschillen tussen de stofzuigerzakken en luiers terechtkomen.

Het levert de inwoners financieel ook iets op, schrijft de gemeente. Een gemiddeld huishouden is nu 20 procent minder geld kwijt aan afvalstoffenheffing. Dat voordeel zal volgend jaar wel iets afnemen, omdat de gemeente de tarieven gaat verhogen om de afvalverwerking rendabel te houden.

Heerenveen wijkt met de kiloheffing af van de gang van zaken in de meeste gemeenten. Bij het meest voorkomende model voor het ophalen van restafval rekent de gemeente een vast tarief op basis van het aantal personen in een huishouden. Het nadeel hiervan is dat inwoners geen enkele financiële prikkel hebben om afval beter te scheiden.

De omslag begon in Oostzaan. Al in 1992 besloot deze gemeente dat het beter was voor het milieu en de portemonnee van de inwoners om over te stappen op een alternatief systeem met een zogeheten gedifferentieerd tarief (diftar). Met zo’n tarief betalen de inwoners geen vast bedrag, maar per kilo, per keer dat de bak geleegd wordt, per speciale vuilniszak of voor de omvang van de bak.

Sindsdien is het diftar-model aan een opmars door Nederland bezig. In 2000 waren ongeveer vijftig gemeenten overgestapt op een alternatieve vorm van belasting heffen op afval. Dit jaar werken al 155 gemeenten met een van de vormen van diftar, blijkt uit cijfers van onderzoekscentrum Coelo. Op kaarten van Rijkswaterstaat is te zien dat het vooral gaat om gemeenten in het zuiden, oosten en noorden van het land. Op Nijmegen en Maastricht na, werken de grote steden nog met een vast tarief.

SITE afvalstoffenheffing Beeld Brechtje Rood

De overstap is niet alleen succesvol in Heerenveen. “In gemeenten met diftar bieden inwoners hun afval over het algemeen meer gescheiden aan, waardoor er minder restafval ontstaat”, schreef Rijkswaterstaat eerder dit jaar in een rapport. Bovendien zijn de afvalbeheerkosten in deze gemeenten volgens het rapport lager dan in andere gemeenten.

Afvaldumping

Maar er is ook kritiek. Trendsetter Oostzaan stopte in 2013 met het alternatieve model, onder meer vanwege het vermoeden dat veel inwoners sjoemelden. Om onder de kiloheffing uit te komen zouden ze hun afval in andermans afvalbak of in de natuur dumpen. “Dat is een bekend kritiekpunt”, zegt Yfke Hoogland, regisseur afvalverwerking en duurzaamheid bij de gemeente Heerenveen. “Maar de voordelen van een kiloheffing wegen op tegen de nadelen.” Uit de evaluatie bleek bovendien dat het aantal illegale dumpingen niet is toegenomen in de gemeente.

In aanloop naar het nieuwe systeem wierp de gemeenteraad ook de vraag op of het wel eerlijk is voor iedereen. Ouders met jonge kinderen en incontinente ouderen hebben immers veel meer afval dan andere huishoudens door het gewicht van de luiers. “Daarom is er een compensatieregeling voor ouderen gekomen”, zegt Hoogland. Voor ouders is er een proef opgezet met wasbare luiers.

Andere huishoudens met veel afval, zoals kattenliefhebbers, hebben een vrije keuze. Hoogland: “Het idee van deze regeling is nu juist dat de vervuiler betaalt. Dus als je een hobby met veel afval hebt, moet je daar zelf voor betalen.”

Op naar een zo leeg mogelijke grijze bak

Het Rijk legt gemeenten extra druk op om de grijze container zo leeg mogelijk te krijgen. De belasting die gemeenten moeten betalen voor het restafval dat ze verbranden, is afgelopen jaar omhoog gegaan van 13 euro naar 32 euro per 1000 kilo. De verwachting is dat het kabinet die belasting met Prinsjesdag opnieuw fors gaat verhogen.

Daarnaast geldt er over een paar jaar een niet-bindend afvalquotum. Volgens de zogeheten Vang-doelstelling mag een gemeente in 2020 maximaal 100 kilo verbrandbaar restafval per inwoner aanbieden bij afvalverwerkers. In 2025 zakt het aantal kilo’s per inwoner zelfs naar 30 kilo per jaar.

Lees ook:

We produceren evenveel afval, maar we scheiden het beter

Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek over 2018.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden