ReportageHerdenking Nederlands-Indië

‘Als wij praten, praten we over het mooie Indië. Niet over de oorlog’

Publiek bij de nationale herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog in voormalig Nederlands-Indië. Beeld ANP

Bewoners van de Indische senioren-woongemeenschap Rumah Impian Kita volgden vandaag de beladen nationale herdenking van de slachtoffers van de Japanse bezetting in Nederlands-Indië via de televisie. Vanwege het coronavirus konden er maar 75 mensen bij zijn. 

Het volume gaat voluit als de klanken van de suling, een Indonesische bamboefluit, klinken. Als vervolgens het muziekstuk Manise wordt opgevoerd, neuriën de bewoners van de woongemeenschap Rumah Impian Kita (‘het huis van onze dromen’) in Arnhem zachtjes mee. Cor Nagel (87) is geraakt. “Ik heb het moeilijk vandaag, er komt veel naar boven. Als wij praten, dan praten we over het mooie Indië en de nieuwe toekomst die we in Nederland opbouwden. Maar we praten niet over de vreselijke dingen die zijn gebeurd tijdens de oorlog. Vooral onze ouders hebben zoveel gezien en meegemaakt”, verzucht hij. 

Zijn vrouw Astrid Nagel (84) zat net als Cor in een kamp met haar moeder, broers en zussen. “We hebben er tot 1947 gezeten, ik was elf jaar. Daarna ging ik pas voor het eerst naar school en zijn we naar Nederland vertrokken met het gezin. Tien kinderen in totaal. Mijn ouders zijn tijdens de oorlog gescheiden van elkaar, mijn vader is door de jappen gemarteld. Hij heeft er zelden iets over gezegd, maar wij hebben op onze beurt ook niet met onze kinderen gesproken over ons verleden.”

Remigratie in golven

Na het einde van de Tweede Wereldoorlog begon de uittocht van mensen met het Nederlands staatsburgerschap uit Nederlands-Indië. In de eerste periode na de oorlog kwamen zo’n 100.000 mensen naar Nederland, vaak met de gedachte om bij te komen van de ellende van de oorlog en ooit terug te gaan naar Indonesië.

In de jaren tot 1968 waren er meerdere ‘golven’ waarbij nog eens zo’n 230.000 mensen naar Nederland kwamen, omdat ze niet in Indonesië konden of wilden blijven. Zo kwamen er veel ambtenaren naar Nederland die bij de politie en de rechterlijke macht hadden gewerkt en zogenoemde spijtoptanten. Voor veel repatrianten voelde het niet als een terugkeer naar hun vaderland, maar was het een eerste kennismaking met Nederland. Een ontvangst die vaak letterlijk en figuurlijk koud aanvoelde.

Bij Rumah Impian Kita wonen 55-plussers met een Indische achtergrond. In de gezamenlijke ruimte staan rotanstoelen en verschillende erfstukken van bewoners. Zoals een zeilschip gemaakt van kruidnagels. Met een kopje koffie en spekkoek kijken bewoners vandaag samen naar de herdenking op televisie. 

Bewoners van de Arnhemse woongemeenschap Rumah Impian Kita kijken naar de nationale herdenking op televisie.Beeld Herman Engbers

Onder hen zit ook auteur Saskia Rossi (63). Eigenlijk zou zij vandaag zelf een speech houden in Arnhem, maar dat kon vanwege het coronavirus niet doorgaan. “Ik hoor tot de tweede generatie, onze ouders hebben ons willen beschermen, hun trauma’s niet willen delen. Maar wat zij hebben meegemaakt is ook onze geschiedenis. Het is goed dat daar meer aandacht en erkenning voor is tegenwoordig. Dat de verhalen worden verteld en dat jongeren meer leren over het verleden, over de oorlog en de Bersiap, de periode van chaos en dreiging die daarop volgde. De tijd dat veel Indische mensen gedwongen werden naar Nederland te gaan voor een betere toekomst.”

In zijn speech bij de herdenking vertelt premier Mark Rutte over het ‘het donkere hoekje’ van zijn vader die in een jappenkamp zat. Herkenbaar, vindt Ronald Schubert (69). “Mijn vader zat in een jappenkamp, mijn moeder bleef achter met de kinderen en had het heel zwaar. Op de dag dat we in Nederland aankwamen, mochten we van mijn vader alleen nog Nederlands spreken en werd er keihard gewerkt om een bestaan op te bouwen. De rest moesten we maar gauw vergeten. Sudah, laat maar.”

Lees ook:

De vader van André was dwangarbeider in Japan. ‘Hij had het niet leuk gevonden dat ik voor deze Japanner boog’

Johan Schram sprak na de Tweede Wereldoorlog nooit meer over wat hem in Japan als krijgsgevangene was overkomen. Hij was een van duizenden die vanuit Nederlands-Indië dwangarbeid moest verrichten. Zoon André verdiepte zich na zijn dood in deze geschiedenis.

Hoe de Japanners zich overgaven in Nederlands-Indië

De capitulatie van Japan, op 15 augustus 1945, beëindigde de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. Maar aan wie gaven de Japanners zich in het machtsvacuüm daar over?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden