Inventarisatie

Als enige gemeente in Nederland lukt het Zeewolde om energieneutraal te zijn

Zeewolde, vooralsnog ’s lands enige energieneutrale gemeente.Beeld Herman Engbers

Energieneutraal worden is makkelijker gezegd dan gedaan, weten gemeenten inmiddels. Zeewolde loopt voor de troepen uit.

Nederlandse gemeenten hebben grote moeite om energieneutraal te worden. Van de tien koplopers die in 2009 aankondigden in 2020 meer energie zelf op te wekken dan te gebruiken, heeft alleen Zeewolde dat doel behaald.

Gemeenten noemen ‘overenthousiasme’ als een van de oorzaken, maar ook bureaucratie en het feit dat de bevolking in de verandering moet worden meegenomen. En dat is geen sinecure, nu er een populistische wind van klimaatontkenning waait.

Uit een inventarisatie die duurzaamheidsorganisatie Urgenda in 2009 maakte, blijkt dat gemeenten als Zeewolde, Oss, Apeldoorn, Kollumerland, Zutphen en de Waddeneilanden stuk voor stuk de ambitie hadden dit jaar energieneutraal te zijn. Volgens het Tilburgse universitair kenniscentrum Telos, dat de meest ­recente cijfers op een rij zette, heeft alleen Zeewolde dit streven behaald. Die gemeente in Flevoland is dankzij een groot windpark 116 procent energieneutraal. In de toptien volgen op afstand Zutphen (met 66 procent op plaats twee) en de Noordoostpolder (met 48 procent op plaats drie).

Die percentages worden alleen gehaald, als het gebruik van grijze energie wordt gecompenseerd door de groene, zelf opgewekte stroom. Wordt de strenge definitie van ‘energieneutraal’ gebruikt, waarbij alleen maar groene energie wordt gebruikt, dan haalt geen enkele gemeente de doelstelling.

Ineke van Gent is burgemeester van Schiermonnikoog en namens de andere Waddeneilanden portefeuillehouder duurzaamheid. Ook haar eiland haalde de doelstelling uit 2009 niet, maar ze is vast van plan Schiermonnikoog in 2025 volledig zelfvoorzienend te maken via hernieuwbare energie. Over twee weken vertrekt ze naar het Deense eiland Samsø, dat al zelfvoorzienend is en als voorbeeld dient. “Dat moet ook op de Wadden kunnen, al zal elk eiland dit wel op een eigen manier doen”, zegt ze.

De omschakeling kost volgens haar tijd, vandaar ook dat 2020 niet haalbaar was. “Ik ben nuchter en concreet, dus ik stel vast dat we niet te zeer moeten experimenteren met technieken, maar doelgericht moeten samenwerken om systemen te testen. We moeten niet allemaal het wiel proberen uit te vinden.”

Alle burgers

Daarnaast moet er worden gekeken naar de kosten, maar misschien het belangrijkste is volgens Van Gent dat er sprake moet zijn van sociale duurzaamheid. “We moeten de eilanders meenemen in een coöperatief systeem, ook al kost dat een jaar of wat meer tijd.” Ze overweegt bijvoorbeeld iedere nieuw geboren eilander niet langer een rompertje aan te bieden, maar een aandeel in een windmolen. Zodat deze zich alvast ‘verbonden voelt’.

Ook Jacqueline van Dongen, wethouder in Zwijndrecht en voorzitter van de vereniging Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling, wijst op die samenwerking met burgers als verklaring voor de ogenschijnlijk trage omvorming naar energieneutrale steden en dorpen. “Het lijkt aantrekkelijk om eerst de zichtbare bronnen als windmolens en zonnepanelen te plaatsen, om dan de verbindingen aan te leggen en burgers te overtuigen, maar het moet andersom”, zegt ze.

“Wij kijken eerst hoe we álle burgers in de verschillende wijken een passend aanbod kunnen doen, gaan dan in de buurt de schep in de grond steken, en koppelen daarna de infrastructuur aan een bruikbare bron. Dat proces is in het begin minder zichtbaar, maar gaat uiteindelijk een succes worden.”

Lees ook: 

Zeewolde wentelt zich in de groene stroom

Zeewolde mag zich ’s lands enige energieneutrale gemeente noemen. En ja, dat is makkelijk voor een dorp met zoveel ruimte en wind, maar zonder sturend beleid was het niet gelukt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden