Tbs

Als de gemeente over openbare orde begint, dan is het voor de tbs-kliniek einde verhaal

Een van de woningen van tbs-kliniek De Rooyse Wissel waar patiënten zich kunnen voorbereiden op hun terugkeer naar de samenleving.Beeld Koen Verheijden

De Rooyse Wissel opent opnieuw buiten de tbs-kliniek een woonlocatie voor patiënten die al ver in hun traject zitten. De wachtlijsten elders zijn te lang. Verzet van gemeenten en buurtbewoners blijft een pijnpunt.

De kleine tweekamerappartementen grenzen aan een ruime centrale hal. Sommige voordeuren staan open, er klinkt muziek, ergens staat een tv aan. Eén cliënt slaat de groep bezoekers vanaf de drempel gade.

Dit is de Schakel. Een locatie in Oostrum, gemeente Venray, van tbs-kliniek de Rooyse Wissel, en Stevig, een instelling voor forensische zorg. Hier wonen tbs-patiënten die hun laatste stappen zetten in het traject van  terugkeer in de samenleving, samen met mannen die een andersoortige verplichte behandeling kregen opgelegd door de rechter. De mate van begeleiding verschilt per woonblok, maar de hoge hekken die de naastgelegen tbs-kliniek omheinen, zijn afwezig.

Het Forensisch Psychiatrisch Centrum de Rooyse Wissel wil meer van dit soort locaties openen in Limburg. In Sittard is een pand gekocht, de gemeente ging al akkoord, donderdag zijn de bewoners geïnformeerd. Een spannend moment, omdat plannen daar nogal eens op stuklopen, zegt Hyacinthe van Bussel, directeur van de Rooyse Wissel. “Het is al zeker twee keer gebeurd dat we een pand, personeel en patiënten hadden en dat het alsnog niet door kon gaan, omdat buurtbewoners in opstand kwamen. De gemeente zegt vervolgens dat de openbare orde niet gegarandeerd kan worden en voor ons is het einde verhaal.”

Buiten de hekken

Dat de tbs-kliniek de opvang buiten de hekken zelf regelt, is deels uit nood geboren. Het tbs-systeem loopt vast, bleek afgelopen zomer nog uit cijfers van het ministerie van justitie en veiligheid. Patiënten die al wel toe zijn aan hun volgende stap in het resocialisatietraject – wonen buiten de beveiligde hekken van de tbs-kliniek – krijgen te maken met wachtlijsten bij andere instellingen. Zeker voor de doelgroep van de Rooyse Wissel, mensen met een tbs-maatregel en een verstandelijke beperking, zijn de plekken schaars.

Bovendien keren patiënten nogal eens terug naar de kliniek als ze wel direct in een andere instelling zijn geplaatst, zegt Van Bussel. De overgang blijkt te groot. “Ze missen er toch de structuur, duidelijkheid en focus op  risicomanagement die ze hier gewend zijn.”

En dus groeit het aantal bewoners van de Schakel. Vijf jaar geleden begon het met negen cliënten, nu zijn het er veertig, aan het einde van het jaar komen daar als het goed is nog zestien man bij. In principe is het een tijdelijke woonplek, als overgang naar een instelling waar niet 24 uur per dag personeel aanwezig is. Alleen voor een groepje cliënten van zeventig plus maakt de Rooyse Wissel een uitzondering. “Voor hen is het het beste om hier te blijven, dus dan regelen we dat”, zegt Van Bussel.

Oefenen

De directeur benadrukt dat het voor de Rooyse Wissel belangrijk is ook buiten Venray locaties te openen. Ze heeft daarom, samen met de burgemeester van Venray, alle Limburgse burgemeesters uitgenodigd voor een gesprek. “Onze patiënten komen uit Limburg, we willen ze graag in de regio laten terugkeren. Blijkbaar bestaat het besef nog niet dat we ook een oplossing komen brengen: we laten mensen op een veilige en verantwoorde manier oefenen met het leven buiten de kliniek.”

Waarom moet dat oefenen plaatsvinden in woonwijken? “Vaak kiezen we ook locaties met wat bedrijven eromheen”, zegt Van Bussel. “Waar het om gaat is dat het niet op een afgelegen plek is. Deze mensen hebben vaak al weinig sociale contacten, dan zou je ze nog verder isoleren.”

Er zijn wel eens incidenten, erkent ze. “Een enkele keer geluidsoverlast, een inbraak, of iemand die iets wegneemt uit een winkel. Maar het zijn bijna nooit de tbs-patiënten die dat doen. Onze cliënten hebben vaak een jarenlange behandeling achter de rug en zijn goed voorbereid op deze stap. Bij ongewenst gedrag kunnen wij direct maatregelingen treffen.”

De buurt was zó boos

De incidenten rechtvaardigen volgens de directeur niet de angst die er in de maatschappij lijkt te bestaan voor tbs-patiënten. Onbekend maakt onbemind, verzucht ze.

Of het nieuwe huis is Sittard door kan gaan? Hoe de buurt reageert en hoe de gemeente daar vervolgens mee omgaat, blijft afwachten. Van Bussel heeft hoop. “Zo’n veertien jaar geleden stond de wereld op zijn kop toen we in Noord-Limburg onze eerste locatie opstartten. De buurt was zó boos. We nodigden ze uit op de koffie, om ze kennis te laten maken met onze patiënten, informatie uit te wisselen en al hun vragen te beantwoorden. Dit zorgde voor een ommekeer. Buren die aanvankelijk schoorvoetend op de koffie kwamen, kwamen daarna langs met appeltaart. Het is aan ons om meer van deze goede voorbeelden te delen.”

 De tbs-maatregel

Een tbs-maatregel duurt gemiddeld dik acht jaar. Het traject dat een patiënt doorloopt, bestaat uit verschillende fases. Bij de Rooyse Wissel brengen patiënten doorgaans zo’n twee jaar door zonder verlof, dan twee jaar met begeleid verlof, dan twee jaar met onbegeleid verlof. Na gemiddeld zes jaar volgt dan het zogeheten transmuraal verlof. Dit houdt in dat een tbs’er buiten de beveiligde kliniek gaat wonen, maar nog wel begeleid wordt door de tbs-instelling. De patiënten in de Schakel en vergelijkbare woonlocaties zitten in deze laatste fase van hun traject.

Lees ook 

Het hele tbs-systeem loopt vast

Het tbs-systeem stagneert zowel aan de voor- als achterkant, valt op te maken uit nieuwe cijfers van het ministerie van justitie en veiligheid. Hoe is dat weer vlot te trekken?

Longstay niet meer eindstation voor tbs’er, de helft stroomt uit

Er is meer aandacht voor het perspectief van tbs-patiënten op de longstay. De helft van hen kon die afdeling in de afgelopen jaren verlaten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden