De drive-in testlocatie  van de GGD in een sporthal in Rotterdam is sinds 6 april in vol bedrijf.

Coronatesten

Alles wat je wilt weten over virustesten, in zeven vragen

De drive-in testlocatie van de GGD in een sporthal in Rotterdam is sinds 6 april in vol bedrijf. Beeld Getty

Testen, testen, testen, zei de Wereldgezondheidsorganisatie al weken geleden. Minister Hugo de Jonge zegt het sinds begin april ook. Nu testen we ruim 5000 mensen per dag, maar op grote schaal testen blijkt nog niet zo simpel. Zeven vragen over testen.

1. Eerst nog even het onderscheid: over welke testen gaat het en hoe werken ze?

De test die nu het meest in het nieuws is, geeft antwoord op de vraag: ben ik op dit moment besmet? Nederlandse laboratoria gebruiken voor het aantonen van een besmetting de PCR-test, die speurt naar genetisch materiaal van Covid-19. Er zijn ook testen die speuren naar viruseiwitten (antigeen testen), maar die worden nog niet hier gebruikt. De test wordt afgenomen door een wattenstaafje diep in de neus- en keelholte te steken.

De tweede soort is de bloedtest, of serologische test. Die kan antistoffen tegen het virus aantonen. Daarvoor moet de ziekte al enige tijd, mogelijk weken, achter de rug zijn. Ze geven antwoord op de vraag: heb ik corona gehad en ben ik daarmee mogelijk immuun? De wetenschap is er nog niet uit hoeveel antistoffen iemand moet hebben voordat hij of zij echt immuun is.

De bloedtest wordt nu vooral gebruikt in een aantal bevolkingsonderzoeken naar groepsimmuniteit, van onder meer het RIVM en bloedbank Sanquin. In een later stadium kan deze test ook belangrijk zijn om te kijken of een nieuw vaccin werkt.

2. Als we ruimer gaan testen, kan ik dan straks ook een test krijgen als ik klachten krijg?

Tot voor kort kregen alleen mensen met zeer ernstige klachten, risicogroepen en ziekenhuispersoneel een besmettingstest. Sinds maandag mag zorgpersoneel buiten het ziekenhuis een test aanvragen via de werkgever, bedrijfsarts of GGD, maar de lat ligt hoog. Kan iemand met klachten ook thuiswerken, tijdelijk iets anders doen en op afstand van anderen blijven? Dan komt er toch geen test. Getest of niet, het advies blijft immers hetzelfde: thuisblijven, isoleren en uitzieken.

“Er wordt druk gerekend door het RIVM of we een uitbreiding aan kunnen”, zegt speciaal coronagezant Feike Sijbesma, die zich bezighoudt met het vergroten van de testcapaciteit. Dan zou het bijvoorbeeld gaan om mensen met andere vitale beroepen dan de zorg, of zelfs alle mensen met ‘gewone’ klachten die op corona wijzen.

Volgens Sijbesma is die fase nog niet aangebroken. Het roept ook allerlei nieuwe vragen op. Welke vitale beroepen zijn het eerst aan de beurt? Welk spectrum aan milde klachten: je niet lekker voelen, een flinke hoest of toch ook koorts? Sijbesma: “Dat zijn lastige afwegingen. Je kunt mensen ook niet telkens weer testen. Dan is het net alsof je iedere dag opnieuw een zwangerschapstest doet.”

3. Via het internet worden al zelftesten verkocht, hoe kan ik mij thuis controleren op het virus?

Het klinkt bijna te goed om waar te zijn. Een druppel bloed op een plaatje en binnen vijftien minuten weet je of je besmet bent geweest. Het Amerikaanse bedrijf CTK Biotech claimt beschikking te hebben over zo’n testkit en in bijvoorbeeld Australië heeft men wel oren naar deze oplossing. Daar is de test toegelaten om te importeren, al gaat de lokale zorgautoriteit de vinding eerst keuren. Het RIVM onderzoekt op dit moment dergelijke sneltesten, of ze betrouwbaar genoeg zijn voor grootschalig gebruik. Vooralsnog zijn ze te onnauwkeurig.

Ook hier zijn er bedrijven die de test willen importeren. Maar de Nederlandse gezondheidsinspectie (IGJ) houdt vooralsnog de boot af: voor zelftesten gelden wettelijke eisen, tot nu toe is er geen zelftest goedgekeurd.

De IGJ waarschuwt tegen alternatieve coronatesten en -behandelingen. Alleen testen die door een arts in een ziekenhuis, verpleeghuis, GGD of door de huisarts worden uitgevoerd, zijn betrouwbaar. Zelftesten kunnen een foutief resultaat opleveren waardoor gebruikers onnodig ongerust raken, of juist ten onrechte worden gerustgesteld.

4. Eerst waren er grote tekorten. Zijn er inmiddels genoeg testen op voorraad?

Dat blijft werk in uitvoering. Voor besmettingstests zijn wattenstaafjes niet voldoende. Dat bleek uit de eerdere ophef over het gebrek aan testvloeistof bij de Zwitserse fabrikant Roche, de fabrikant waar de meeste Nederlandse laboratoria mee werkten.

Het oplossen van de tekorten is een complexe puzzel, schetst Sijbesma. Er zijn meer dan tien internationale leveranciers van testvloeistoffen, meer dan twintig soorten apparatuur en veel verschillende soorten spullen en materialen nodig. Schakelen laboratoria over op een ander merk vloeistof, dan ontstaat daar weer krapte. De taakgroep Testbeleid van het ministerie onder leiding van arts-microbioloog Ann Vossen (LUMC) is al weken hard bezig met het opvragen en herverdelen van allerlei voorraden bij Nederlandse bedrijven en onderzoeksinstituten.

Voor de inkoop is het probleem is dat veel landen zich ongeveer tegelijkertijd op de markt hebben gestort. “Leveranciers worden tien tot twintig keer overvraagd”, aldus Sijbesma. Hij krijgt de indruk dat ze verantwoord hun voorraden distribueren, maar hoe voorkom je dat landen toch misschien gaan hamsteren? Landen met een belangrijke producent op hun grondgebied hebben een voordeel.

Aan bloedtesten is er geen gebrek nu, maar dat kan later ontstaan als de overheid die op grote schaal gaat inzetten.

5. Waarom produceert Nederland dan zelf geen testmateriaal? We gaan hier ook mondkapjes maken.

Volgens de coronagezant is de overheid daarvoor al volop de mogelijkheden aan het onderzoeken, in samenwerking met bedrijven. “We concentreren ons eerst op de swabs ( wattenstaafjes), reagentia en buffervloeistoffen van bestaande apparatuur, die in de grootste volumes worden gebruikt”, aldus Sijbesma.

6. Verschillende laboratoria zeggen dat zij ook mee willen doen, maar nog niets van de overheid hebben gehoord

Er zijn in Nederland nu 41 laboratoria die coronatesten mogen uitvoeren, dat waren er 15. Veel commerciële laboratoria zijn nog niet gevraagd door het ministerie, weet Bernd Kroon, voorzitter van brancheorganisatie Fenelab. Kroon: “De lockdown laten vieren betekent tegelijk meer testen. Bij commerciële laboratoria kan de overheid nog veel testcapaciteit aanboren, maar neem dan wel tijdig contact op zodat de sector kan voorsorteren op de situatie die komt en bedrijven zich kunnen afstemmen op die vraag.”

De beschikbare capaciteit bij laboratoria is op dit moment echter geen probleem, zegt Sijbesma. Draaien die 41 labs op oorlogssterkte, met dubbele diensten, dan kunnen ze sinds deze week 17.500 testen per dag aan, veel meer dan de ruim 5000 die nu worden afgenomen. Het RIVM wil die capaciteit zorgvuldig benutten omdat er nog lang te gaan is.

7. Wanneer gaan we zoveel testen dat we weer naar buiten kunnen, en aan het werk?

“We doen nu echt eerst de zorgmedewerkers”, zei minister Hugo de Jonge afgelopen week toen hij de vraag kreeg of mensen die met klachten thuis zitten ook getest kunnen worden. Zomaar het aantal testen opschroeven naar tienduizenden per dag kan niet. Knelpunt naast materialen is afname- en analysecapaciteit. Voor iedere uitgevoerde test is deskundig personeel nodig. Gekwalificeerde mensen die in beschermende pakken het wattenstaafje hanteren en deskundigen die in een witte jas zo’n monster in een laboratorium analyseren.

Toch zal het aantal testen nog omhoog moeten, minstens tot 30.000 per dag, misschien wel 100.000. De WHO hanteert een vuistregel waar landen naar moeten streven: een positieve uitslag bij ongeveer 10 procent van de geteste personen per dag. Vind je een hoger percentage, dan mis je nog veel gevallen, zit je lager dan test je mogelijk te veel of in de verkeerde groepen. Voor Nederland daalde het aantal positieve uitslagen de afgelopen week van ongeveer 25 naar ruim 20 procent.

Voor nadenken over een versoepeling van de lockdown met behulp van testen is het nog te vroeg. De overheid wil apps gaan gebruiken die via bluetooth in de gaten houden of je bij een besmette persoon in de buurt bent geweest. Die apps zijn een onderdeel van een nieuwe strategie: test en trace. Oftewel: iedere keer dat zo’n app zich meldt, moeten er mensen getest worden. Voor de stortvloed aan mensen die dan getest willen worden is nu nog geen plek.

Lees ook: 

Massaal testen lukt nog lang niet

Nederlandse laboratoria staan klaar om te testen maar de maximale capaciteit wordt nog lang niet gehaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden