Veiligheid

Alleen in fietsland Nederland stijgt het aantal verkeersdoden: ‘Maak het verkeer weer prioriteit’

De hoek Vredenburg-Catharijnesingel in Utrecht. Beeld Werry Crone
De hoek Vredenburg-Catharijnesingel in Utrecht.Beeld Werry Crone

Het aantal verkeersdoden daalde de afgelopen tien jaar in alle EU-landen, behalve in Nederland. Het volgende kabinet moet flink investeren om dat te veranderen, vinden verkeersorganisaties.

Wat is er aan de hand?

Het is onveilig op de weg en daar moet iets aan gebeuren, schrijft de Verkeerscoalitie, een groep verkeersorganisaties, gemeenten en kennisinstituten in een vandaag gepubliceerd manifest. Recente CBS-verkeerscijfers zijn namelijk verre van hoopgevend: in totaal raakten 21.400 mensen vorig jaar ernstig gewond in het verkeer en overleden 610 weggebruikers. “Reken maar uit”, zegt ANWB-woordvoerder Markus van Tol. “Dat zijn dagelijks een tot twee verkeersdoden. En iedere dag raken 58 mensen ernstig gewond.”

Toch is het verkeer geen prioriteit voor de politiek, meent de coalitie. Zo heeft het huidige demissionaire kabinet de belofte om het aantal verkeersdoden in 2030 gehalveerd te laten zijn, losgelaten. “Ook het doel van maximaal 500 verkeersdoden en 10.600 ernstig gewonden in 2020 raakte uit zicht”, vertelt Van Tol.

Hoe doet Nederland het volgens Europese standaarden?

Met 31 verkeersdoden per miljoen inwoners behoort Nederland tot de top-vijf van meest verkeersveilige landen. “Maar die voorsprong zijn we aan het verliezen”, waarschuwt Van Tol. In de hele EU daalde het aantal verkeersdoden met 36 procent. In Nederland steeg dat aantal, als enige land, met 1 procent.

Waar gebeuren die ongelukken precies?

Vooral in de steden: 60 procent van alle verkeersdoden valt op gemeentelijke wegen. “Uit cijfers van de politie weten we dat automobilisten daar de afgelopen jaren harder zijn gaan rijden”, vertelt Van Tol. “Daar zijn veel verkeerssoorten bij elkaar: fietsen, auto’s, motors. Dat levert conflict op.” Ook plattelandswegen zijn gevaarlijk, ziet Van Tol, omdat auto’s daar hard rijden en er soms geen goede fietspaden zijn. “Vaak ligt naast zo’n weg een sloot, waardoor fietsers bij gevaar niet kunnen uitwijken naar de berm.”

De e-bike en racefiets zijn sinds de coronacrisis in trek. Spelen die nog een rol?

“Voor de verkeersveiligheid was 2020 een bijzonder jaar”, zegt Van Tol. “Zo waren er vorig jaar 21 procent minder voertuigen op de weg. Toch daalde het aantal doden met maar 8 procent, van 661 in 2019 naar 610 in 2020. Dat is een stuk minder dan je zou verwachten.” Volgens de Verkeerscoalitie kan het aantal fietsongevallen bovendien tot acht keer hoger liggen als ambulancedata en gegevens van de spoedeisende hulp worden meegeteld.

Meer dan de helft van de ernstig gewonden in het verkeer is fietser. “Daarbij is ‘zelden’ een motorvoertuig betrokken”, staat in het manifest. Vooral e-bikes lijken bij te dragen aan die bescheiden daling, want een derde van de dodelijk verongelukte fietsers in 2020 reed op een elektrische fiets.

Wat is de oplossing?

“Onze droom is dat de volgende regering dit manifest opneemt in het regeerakkoord”, zegt Van Tol stellig. Door fietsers niet langer op 50-kilometerwegen te laten fietsen, wil de Verkeerscoalitie bereiken dat het aantal verkeersdoden in 2030 is gehalveerd. “Ook moeten auto's in de bebouwde kom écht niet harder dan 30 kilometer per uur rijden”, zegt Van Tol. “Dat stimuleer je bijvoorbeeld met meer drempels of een smaller wegdek.” Dat zou volgens de coalitie enkele honderden gewonden per jaar schelen.

Daarnaast verdienen Nederlandse auto's een upgrade: als het aan de Verkeerscoalitie ligt, heeft iedere auto vanaf 2025 een intelligent veiligheidssysteem, zodat bestuurders automatisch voldoende afstand van hun voorganger houden. “Alles bij elkaar kosten onze plannen zo’n 12 miljard euro”, vertelt Van Tol. Een flinke kostenpost, die in het niet zou vallen bij de huidige maatschappelijke kosten van verkeersongelukken. “Jaarlijks zo’n 17 miljard euro.”

Is de oplossing niet simpeler: een helmplicht voor alle fietsers?

Daar is Van Tol ‘ietwat huiverig’ voor. “We vrezen dat weggebruikers daardoor minder snel de fiets pakken.” Hij noemt fietsen een zegen voor Nederland. “Men beleeft er plezier aan en wordt fit. Dat willen we niet ontmoedigen.” In de praktijk lijkt die angst overigens mee te vallen: volgens Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (Swov) tonen de meeste – buitenlandse – onderzoeken aan dat een helmplicht geen, of slechts een tijdelijke afname van het aantal fietsers tot gevolg heeft.

Als alternatief stelt Van Tol voor zo’n helmplicht eerst bij jonge verkeersdeelnemers te testen. “Kinderen en middelbare scholieren zijn vaker betrokken bij ongelukken, omdat ze dagelijks naar school fietsen en vaker afgeleid zijn. Als we het dragen van een helm bij deze groep introduceren, bouw je op de lange termijn mogelijk een nieuwe, veilige gewoonte.”

Lees ook:

Aantal verkeersdoden neemt af, behalve onder fietsers

Het afgelopen jaar zijn 229 fietsers overleden door een verkeersongeluk. Dat is het hoogste aantal fietsslachtoffers in 25 jaar. Bij alle andere vervoersmiddelen daalde het aantal dodelijke ongelukken, zo blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden