Politiegeweld

Agenten voelen zich gedwongen tot geweld tegen mensen in psychische nood

Beeld Suzan Hijink

Agenten vinden dat ze onvoldoende leren omgaan met verwarde mensen. Ze voelen zich vaak machteloos. Politiegeweld in zulke situaties heeft al geleid tot ernstig gewonden en sterfgevallen.

Driekwart van de agenten voelt zich regelmatig machteloos bij de aanpak van mensen die mede door psychische problematiek overlast veroorzaken of een gevaar zijn voor zichzelf. Geregeld escaleert het en gebruikt de politie geweld, blijkt uit een enquête onder ruim duizend agenten door heel Nederland door platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor Trouw en ‘De Groene Amsterdammer’.

In de enquête werd expliciet gevraagd naar de omgang met mensen met verward gedrag bij wie de politie ook psychische problematiek vermoedt. 65 procent van de agenten voelt zich onvoldoende toegerust om met deze mensen om te gaan, zeggen zij in de enquête, die via de Nederlandse Politiebond in september is gehouden. Volgens de politiemensen is er te weinig aandacht voor verward gedrag door psychische problematiek in de opleiding.

Velen missen het stroomstootwapen (taser) als optie tussen de pepperspray en het vuurwapen. “Geweldsmiddelen en trainingen bieden niet voldoende houvast om het hoofd te bieden aan wat er nu speelt”, schrijft een teamchef uit Amsterdam. “Hierdoor lopen steeds meer collega’s fysiek en mentaal klappen op.”

‘Sommigen willen graag vechten en wachten je op’  

Driekwart van de agenten die op straat werkt, heeft een of meerdere keren meegemaakt dat ze de situatie niet meer onder controle hadden, blijkt uit de enquête. Ze werden aangevallen door een persoon met verward gedrag, of die persoon bracht zichzelf ernstige schade toe. “Eén persoon stak zichzelf neer op het moment dat hij ons zag. Sommigen willen graag vechten en staan je op te wachten”, aldus een beginnend agent in Den Haag.

Ruim 85 procent van de agenten geeft aan dat de verwarde personen bij wie ze psychische problematiek vermoeden ‘soms’ of ‘vaak’ agressief tegen hen zijn. Agenten worden bespuugd, gebeten, geslagen en bedreigd met messen en andere wapens. Meer dan de helft van de agenten ziet zich soms genoodzaakt geweld te gebruiken. Ruim 10 procent zegt zelfs dit vaak te moeten doen. “Wij knokken vaak met mensen die gewoon ziek in hun hoofd zijn”, zegt een brigadier uit Limburg. “Echt triest dat het zover is gekomen.”

Politiegeweld in zulke situaties heeft al geleid tot ernstig gewonden en sterfgevallen. Zo overleed in maart de veertig-jarige Zwollenaar Tomy Holten na een gewelddadige arrestatie volgend op verward en overlastgevend gedrag in een supermarkt. Controle Alt Delete, een actiegroep tegen politiegeweld, becijferde eind vorig jaar dat personen met verward gedrag de helft vormden van de 33 mensen die tussen 2016 en 2019 overleden onder verantwoordelijkheid van de politie. Bij dat cijfer wordt ook zelfdoding meegeteld.

‘De politie is opgezadeld met een maatschappelijk probleem dat niet bij hen thuishoort’

“Dat we kwetsbare mensen zo behandelen, daarvan zeggen alle agenten: dit kan niet”, reageert Jan Struijs, voorzitter van de Nederlandse Politiebond. “Met mensen uit de ggz zijn we bezig om in de opleiding meer aandacht te besteden aan wat agenten kunnen doen bij deze groep zodat we geweld kunnen voorkomen.” Tegelijkertijd vindt Struijs dat de politie is opgezadeld met een maatschappelijk probleem dat niet bij hen thuishoort. “De mate waarin wij dit tegenkomen past niet binnen een democratische beschaving.”

De Nationale Politie zegt de ‘zorgen van de collega’s’ te herkennen. “Het blijft aanhoudend nodig om de zorg voor mensen met verward gedrag verder te verbeteren”, zegt Henk van Dijk, landelijk programmaleider Personen met Verward Gedrag van de Nationale Politie. “We kijken daarvoor naar gemeenten en zorgpartners en werken nauw met hen samen. We zijn volop bezig om dat verder te ontwikkelen in de basisopleiding en voor collega’s in de praktijk.”

Lange aanrijtijden ggz-crisisdienst

Per 1 januari ging de Wet verplichte ggz in, die psychische dwangzorg regelt. De politie hoopte dat deze wet een verbetering zou brengen, omdat de wet de taakverdeling tussen ggz en politie beter zou regelen. Uit de enquête blijkt echter dat agenten zich nog altijd genoodzaakt voelen werk van de ggz op zich te nemen. Ruim zestig procent van de agenten heeft dit jaar al minstens tweemaal iemand in psychische verwarring vervoerd. Het politievervoer vindt plaats door heel Nederland, ook op plekken waar een speciale ambulance rijdt. Eveneens zestig procent van de agenten zegt dit jaar nog iemand in psychische verwarring in de cel te hebben gezet, ondanks afspraken om dit niet meer te doen.

Dit komt met name voort uit de aanrijtijden van de ggz-crisisdienst. Het wachten duurt te lang, zeggen agenten. “We mogen ze na drie uur wachten niet op straat zetten en moeten door naar meldingen met prioriteit”, aldus een agent uit Oost-Brabant. Door heel Nederland geeft ruim 80 procent van de agenten aan gemiddeld langer dan een uur te moeten wachten op de crisisdienst. Alleen in Amsterdam, waar al jaren hard wordt gezocht naar oplossingen voor deze groep en strikte afspraken zijn gemaakt over vervoer, is de aanrijtijd korter. Maar ook daar moet de helft van de agenten geregeld langer dan een uur wachten. Tijdens dat wachten raakt de persoon in kwestie volgens de agenten vaak verder in paniek, wat de situatie onhoudbaar maakt. 

Dit verhaal kwam tot stand met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

Lees ook: 

Burgers in de war en de politie weet het ook niet meer

Met de invoering van de nieuwe Wet Verplichte GGZ in januari dit jaar, hoopte de politie op een verbetering van de prangende situatie rondom ‘personen met verward gedrag’. Maar de problemen zijn verre van opgelost, blijkt nu uit een enquête van Investico onder leden van de Politiebond.

Politie draait te vaak op voor opvang psychische patiënten

De bezuinigingen op de zorg treffen patiënten met psychische klachten hard, en de politie moet het oplossen. Zo kan het niet verder, vinden Han Busker en Gijs van Dijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden