ReportageLichtpuntjes

Afvalprikker Franse Bongenaar behoudt altijd haar glimlach

Fransje Bongenaar werkt voor Vaste Prik in Gorssel, en kleine organisatie die afval opruimt. Bongenaar kreeg in 2018 hersenletsel als gevolg van een ernstig verkeersongeluk en raakte gehandicapt. Licht- en geluidsprikkels verwerkt ze moeilijk, haar energieniveau is laag.  Beeld Herman Engbers
Fransje Bongenaar werkt voor Vaste Prik in Gorssel, en kleine organisatie die afval opruimt. Bongenaar kreeg in 2018 hersenletsel als gevolg van een ernstig verkeersongeluk en raakte gehandicapt. Licht- en geluidsprikkels verwerkt ze moeilijk, haar energieniveau is laag.Beeld Herman Engbers

We leven niet in de makkelijkste tijd, maar er zijn altijd lichtpuntjes die het leven mooi maken. Trouw portretteert de laatste week van 2021 vijf ‘gewone’ Nederlanders die zich op hun eigen manier inzetten voor de omgeving. Vandaag het verhaal van Fransje Bongenaar (53), afvalprikster in Gorssel.

Orkun Akinci

Ze heeft het slechts van horen zeggen. Maar het schijnt dat zij het is, daar op die bijrijdersstoel. Fransje Bongenaar heeft de beelden nog eens opgezet. Ongelofelijk, wat een zwieper de vrachtwagen naast haar en haar vriend opeens maakt. De dashcam van de achterliggende bestuurder registreert in detail hoe een in slaap gevallen trucker het tweetal van de Duitse snelweg drukt. Ook als je weet wat er gaat gebeuren, schrik je van de beelden. Beangstigend. Wonderlijk ook, dat Bongenaar hier nog zit. Ze heeft er hersenletsel aan overgehouden, daar is wel iets bij voor te stellen. De beelden zijn haar enige herinnering aan de klap. Ze vindt het prettig dat ze die heeft. Door te kijken, kan ze haar beperkingen beter plaatsen.

Die aprildag in 2018

In Gorssel, op de grens van Gelderland en Overijssel, is Bongenaar de kartrekker van Vaste Prik: een groep dorpelingen die er één keer per maand op uittrekt om het zwerfafval in de omgeving op te ruimen. Haar initiatief staat niet los van het ongeluk op die aprildag in 2018. Sindsdien zit Bongenaar, zoals ze dat noemen, in een proces. Ze zoekt naar dingen waar ze blij van wordt. Licht- en geluidsprikkels verwerkt ze moeilijk, haar energieniveau is laag. Zelf maakt ze de vergelijking met een robotmaaier: ze rijdt een rondje over het gras, hobbelt naar het laadstation en als het na een tijdje weer kan, gaat ze op haar gemak weer een stukje maaien. Ze heeft een nieuw woord geleerd: doseren. Het actieve leven is voorbij.

Regelmatig toont ze haar glimlach. Ja hoor, ze gaat er goed mee om. En met het opruimen van afval kan ze toch iets voor haar omgeving betekenen. Elke vierde zaterdag van de maand, weer of geen weer, trommelt ze dorpsgenoten op. De jongste is 10, de oudste 75. Samen houden ze Gorssel netjes. Soms raakt ze vertederd, als ze snoepzakjes vindt en terugdenkt aan haar eigen tienertijd. Zelf snoepte ze ook stiekem op straat. Om het afval kan ze nauwelijks boos worden. Waarom zou ze?

Kind aan de borst

De aandacht voor de omgeving is er van kinds af aan. Kleine Fransje begrijpt het niet als ze op televisie beelden ziet van Afrikaanse leeftijdsgenoten. Hoe kunnen grote mensen het niet voor elkaar krijgen om de rijkdom eerlijk te verdelen? Drie jaar Nicaragua – van haar 19de tot haar 22ste – versterken het besef dat de verhoudingen op aarde uit het lood staan. Ze wordt voor het eerst moeder, van een gezonde dochter, maar ziet hoe één straat verderop een andere vrouw worstelt om haar uitgemergelde baby te laten overleven. Bongenaar springt bij en neemt ook dit kind aan de borst. Jaren later keert ze terug en ontdekt dat het meisje een jonge vrouw is geworden. Machteloosheid verdrongen door een daad van betekenis, een les voor het leven. Het kan dus wel, als individu iets voor een ander betekenen.

Fransje Bongenaar aan het werk. Elke vierde zaterdag van de maand, weer of geen weer, trommelt ze dorpsgenoten op om mee te helpen opruimen. Beeld Herman Engbers
Fransje Bongenaar aan het werk. Elke vierde zaterdag van de maand, weer of geen weer, trommelt ze dorpsgenoten op om mee te helpen opruimen.Beeld Herman Engbers

Soms is een kleine betekenis ook al groot. Het prikken brengt een vleugje extra saamhorigheid in het dorp. Student of schoonmaakster, echte Gorsselaar of import: Vaste Prik is divers van populatie, maar toch één. De complimenten zijn talrijk. En het is zo makkelijk te organiseren. Wil je iets doen dat snel effect heeft, dan moet je afval prikken. Het is nog gezellig ook, als je het samen aanpakt.

Geldkwestie

Want menselijk contact blijft voor Bongenaar het mooiste wat er is. Schade en schande hebben dat gevoel versterkt. “Mijn ongeluk in Duitsland werd meteen een geldkwestie. Ik ben een verbinder, maar het ging vanaf dag één over schuld. Terwijl we met zijn allen iets hebben meegemaakt dat niemand heeft gewild. Een rechtszaak zorgt ervoor dat zo’n gebeurtenis ontmenselijkt. Dat doen we allemaal zelf. Het heeft tot in de rechtbank moeten duren voordat de veroorzaker ‘sorry’ tegen me zei. Eerder contact had ons beiden kunnen helpen, denk ik. Ik vind dat jammer. Echt jammer.”

Het moment van 2021

“Sinds het ongeluk vierde ik twee keer mijn verjaardag. Op 25 april werd Fransje 2.0 drie. Ik heb slingers opgehangen, een bos bloemen voor mezelf gehaald en taart gekocht. In het begin had ik de neiging om van week tot week mijn vorderingen te bekijken, maar die periodes waren veel te kort. Per jaar zie je de echte verschillen. De volgende verjaardag zal in het teken staan van het betaalde werk dat ik onlangs heb gevonden. Ik kan maar een paar uur per week aan, maar vind dat ik er toch een beetje trots op mag zijn.”

Lees ook:

Freek de Jonge maant u: Wees niet bang

In de laatste weken van het jaar is er veel onzekerheid over omikron en de volgende fase van de pandemie. Trouw vroeg cabaretier Freek de Jongeom bemoedigende woorden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden