InterviewOnderwijs

Afgetreden Laks-voorzitter Nienke Luijckx: ‘Jongeren hebben geen stemrecht, maar wel een stem’

Nienke Luijckx (17): ‘Ondanks de nare ervaringen van afgelopen jaar, lijkt leraar zijn me nog steeds een prachtberoep’. Beeld Bram Petraeus
Nienke Luijckx (17): ‘Ondanks de nare ervaringen van afgelopen jaar, lijkt leraar zijn me nog steeds een prachtberoep’.Beeld Bram Petraeus

Nienke Luijckx (17) was in een ongekend zwaar schooljaar de spreekbuis van scholieren als voorzitter van het Laks. Ze werd ernstig bedreigd om haar pleidooi voor open scholen, vaak door leraren.

Het was slechts een ‘milde’ impressie van de bedreigingen die de 17-jarige Nienke Luijckx deze week op Twitter plaatste na haar afscheid als voorzitter van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (Laks). In coronaschooljaar 2020-2021 was het volgens Luijckx voortdurend schipperen tussen solidariteit met volwassenen en de belangen van scholieren. Ja, het Laks wilde in mei echt dat de middelbare scholen na Pinksteren weer open zouden gaan, ondanks de angsten in de samenleving. En nee, in hun lobby gaven ze niet direct prioriteit aan het met voorrang vaccineren van ­leraren. Haar optredens leidden op Twitter tot reacties als: ‘Sterf. Nienke. Sterf’, ‘Tering­idioot noem ik je na zo’n actie’ of ‘Wanneer ga je nou zelf ondervinden hoe het op de ic is, ga zelf dood. Daar zorg ik nog liever voor dan dat mijn collega’s voor een plofklas les gaan geven.’

Luijckx, die op het kantoor van het Laks in Utrecht ook dreigbrieven ontving, blijft er op zich nuchter onder. “Al kwamen sommige bedreigingen ook bij leraren vandaan die zomaar bij mijn eigen vrienden voor de klas zouden kunnen staan.”

Onder de mensen die jou op Twitter van alles hebben toegewenst, waren ook bestuurders van lerarenvakbonden. Schrok je daar niet van? Die bonden kom je ook vaak tegen aan overlegtafels.

“De vakbondsbestuurders waren gelukkig niet de twitteraars die mij met de dood bedreigden. Maar het is met de bonden dit jaar inderdaad soms lastig geweest. Eigenlijk niets wat wij zeiden over de heropening van de scholen is daar goed gevallen. Toen Tamar van Gelder, de voorzitter van de Aob, mij deze week steun betuigde na mijn tweet, dacht ik ook: ‘Wellicht is het verstandig eens met je eigen leden te gaan praten over de voorbeeldfunctie van docenten’. Natuurlijk mag iedereen kritiek hebben op wat wij doen, graag zelfs, maar de manier waarop is wel steeds dreigender geworden, zeker sinds mei. Ik denk dat veel mensen hadden gehoopt dat wij ons harder gemaakt zouden hebben voor het met voorrang vaccineren van leraren. En dat wij meer gehamerd hadden op het houden van de anderhalve meter tussen docent en leerling.”

Waarom hebben jullie dat dan niet gedaan?

“Wij hebben onze eigen prioriteiten gesteld, en de thema’s gekozen die voor onze achterban het belangrijkst zijn. Kansengelijkheid en leerlingenwelzijn waren onze speerpunten, en dan niet alleen met betrekking tot de coronacrisis. We konden niet overal op inzetten, dan zou er inflatie optreden van onze acties. Het is ook niet aan mij om de belangen van leraren te behartigen.

We hebben eindeloze gesprekken gevoerd over hoe ver onze solidariteit gaat met volwassenen, en wanneer het offer van leerlingen te groot werd. Dat was echt balanceren. De gesprekken met leerlingen grepen mij soms erg aan, ze zaten er vaak zo doorheen. Iedere keer kwamen er berichten over de toename van depressies, eetstoornissen en suïcidale gedachten onder jongeren. Dan zeiden de bewindslieden in Den Haag: daar moeten we wat mee, maar er gebeurde niks. Jongeren hebben misschien geen stemrecht, maar wel recht op een stem. Ik ben blij dat ik samen met mijn bestuursgenoten die stem mocht zijn afgelopen jaar. Ik heb eerder spijt dat ik te weinig voor leerlingen heb gedaan, dan te veel.”

Is je beeld van de leraar afgelopen jaar ­veranderd?

“Absoluut niet. Er waren ook heel veel leraren die altijd achter ons stonden en ons dat ook lieten weten. Bovendien, als mensen bang zijn, is dat vooral erg voor henzelf. Ik heb geluk gehad met goede bestuursgenoten met wie ik over de reacties kon praten: we vonden het vooral ook zielig. Ondanks de nare ervaringen van afgelopen jaar, lijkt het me nog steeds een prachtberoep.”

Vakbondsleden vonden dat jullie op schoot zaten bij de middelbare scholen en de minister. Begrijp jij die kritiek?

“Op 11 mei wilden we de minister oproepen om de scholen na Pinksteren weer te openen, de VO-Raad bleek daar toen ook voorstander van. Dat we het eens waren, heeft ons standpunt wel geholpen. Uiteindelijk openden de middelbare scholen na Hemelvaart weer. Ik kan niet anders dan daar blij om zijn.

We zijn de hele polder tegengekomen aan vergadertafels. Mijn beeld van de politiek is daardoor niet per se mooier geworden. Bijvoorbeeld toen het besluit werd genomen om het centraal eindexamen wel door te laten gaan dit jaar. Het belang van scholieren is buiten dat besluit gehouden. Het waren vooral de bestuurders van mbo, hbo en wo die zeiden: wij nemen niet nog een lichting studenten aan die geen centraal eindexamen heeft gedaan, we willen weten wat ze cognitief in huis hebben. Ondertussen gingen ze er wel aan voorbij hoeveel stress dat voor leerlingen opleverde, en dat op veel scholen het ook niet goed mogelijk was om leerlingen voldoende op het examen voor te bereiden. Wij hadden gehoopt dat we in minder vakken eindexamen hadden kunnen doen.

Als zo’n besluit er eenmaal ligt, kun je er niet veel meer aan veranderen. Onze lijn werd er uiteindelijk een van: laten we er het beste van maken. Ik denk niet dat we daarmee op schoot zijn gaan zitten bij de minister. We waren fel tegen, dat weet de minister ook.”

Haar betrokkenheid bij het Laks stamt uit de tijd dat Luijckx als eersteklasser op het Vathorst College in Amersfoort uitleg kreeg van een Laks-bestuurslid over de leerlingenraad. Vier jaar later solliciteerde ze voor een functie als algemeen bestuurslid, terwijl ze eindexamen havo deed. Hoewel ze maar een fractie van de lessen kon volgen, haalde ze vorig jaar haar diploma. Ze besloot er nog een bestuursjaar aan vast te knopen, nu als voorzitter van het Laks. Met vaak een 60- tot 80-urige werkweek lukte het haar dit jaar niet meer om ook nog alle geplande deelcertificaten van het vwo te halen. Bovendien vervloog die animo ook een beetje toen bleek dat die certificaten niet volstaan voor een studie bestuurskunde aan de universiteit. Luijckx – een bekend gezicht geworden op het ministerie van onderwijs, de Tweede Kamer en de Sociaal-Economische Raad en in de media – werd niet toegelaten.

Hè? De leerling met de meeste Haagse ervaring van het land, wordt niet toegelaten tot de universitaire studie bestuurskunde?

“Tja, zo werkt het systeem nu eenmaal. Met havo kun je niet naar de universiteit, ook niet als je een paar certificaten vwo hebt. Dat laat ook direct de beperkingen van het onderwijssysteem zien: ervaring en motivatie zeggen weinig. Het wordt nu bedrijfskunde in Zwolle, of toch bestuurskunde in Den Bosch. Maar sowieso hbo. Het is prima zo. Ik hoef 1 september pas gekozen te hebben, dus ik heb nog even.”

Het Laks wordt door twitteraars een ‘gymnasiumclubje’ van carrièretijgers genoemd. Sywert van Lienden en Kauthar Bouchallikht (Tweede Kamerlid GroenLinks) gingen jou als voorzitters bijvoorbeeld voor. Wat wil jij zelf uiteindelijk?

“Bestuursleden van het Laks zijn allemaal hele uiteenlopende mensen geweest, van het CDA tot de VVD, PvdA en ChristenUnie. We hebben weleens contact, maar niet vaak. De kritiek die Sywert kreeg over de mondkapjes, had ook direct effect op het Laks. Daar halen we dan maar de schouders over op, iedereen vindt er het zijne van.

Ik weet zelf nog niet of ik de politiek in wil. Ik ben niet iemand met grote, concrete ambities, hoewel ik mezelf daarmee niet minder ambitieus zou noemen. Ik zou me wel graag maatschappelijk willen inzetten. Op korte termijn denk ik aan iets met jongerenvertegenwoordiging, maar dan in een andere vorm. Maar nu eerst even vakantie.”

Wat geef je mee aan je opvolger, de 15-jarige Iben Maas? Wat zijn na dit coronajaar ­volgens jou de belangrijkste thema’s in het onderwijs?

“Je vergeet soms dat er dit jaar ook nog verkiezingen zijn geweest, maar ik denk dat de koers van het nieuwe kabinet op het gebied van onderwijs heel belangrijk wordt. Het onderwijssysteem van nu leent zich niet voor de 21ste eeuw. Laat corona het startschot zijn om bijvoorbeeld iets aan de motivatie van leerlingen te doen. Dat die zo laag is, komt mede door het curriculum dat verouderd is. Ook de manier van toetsen zou anders moeten. ‘Zweten, weten, vergeten’, noemde ik het model waarin we nu werken: je even opladen voor een toets en daarna alles weer kwijt zijn.

Ga ook actief aan de slag om thuiszittende leerlingen een plek terug te bieden op scholen. Pak verder kansenongelijkheid aan, bijvoorbeeld binnen het systeem van zittenblijven en overgaan. Wij denken dat je een leerling beter een bevorderingsadvies kunt geven, en eigenaarschap bij de leerling laat. Zittenblijven levert voor de helft van de leerlingen nu eenmaal niks op.

Het Laks moet komend jaar ook vinger aan de pols houden bij de besteding van de 8,5 miljard euro die voor het Nationaal Programma Onderwijs is uitgetrokken. Dat is een ongekend bedrag waar best wat meer waardering voor mag zijn. Het maakt veel mogelijk. Je voelt gewoon aan alles dat we in deze tijd op een kantelpunt zitten. De tijd is nu aangebroken om daadwerkelijk wat aan de onderwijsproblematiek te doen, waarbij er niet getwijfeld moet worden om in verzet te komen.”

Lees ook:

De zin van Nienke Luijckx: Veranderen kan! Dat laat de veerkracht van het onderwijs zien

In tijden van corona vertellen meer of minder bekende Nederlanders over hun persoonlijke leefregel of een inspirerende zin. Vandaag Nienke Luijckx, 17, voorzitter van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS). Vorig jaar in Amersfoort geslaagd voor havo, doet nu vwo via deelcertificaten.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden