Zonder rechter

Advocaten willen dat bijstand gratis wordt bij OM-straf

null Beeld ANP XTRA
Beeld ANP XTRA

Advocaten maken zich zorgen nu meer verdachten vanwege de corona-achterstanden te maken krijgen met strafbeschikking door het OM. Alle verdachten zouden een advocaat moeten krijgen.

Iedere verdachte die de komende tijd te maken krijgt met een OM-straf moet kosteloos een advocaat om advies kunnen vragen. De Nederlandse Vereniging voor Jonge Strafrechtadvocaten (NVJSA) pleit daarvoor, nu het Openbaar Ministerie (OM) meer strafzaken zelf afdoet in plaats van de zaken voor een rechter te brengen. Ook de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) noemt zo'n standaard consult een mogelijke oplossing om de rechtsbescherming te waarborgen.

Door meer misdrijven zelf te bestraffen via een zogeheten strafbeschikking, hoopt het OM de achterstanden die zijn opgelopen door de coronacrisis sneller weg te werken. Het gaat om veelvoorkomende delicten als vandalisme, winkeldiefstal en bedreiging. De officier van justitie kan geen gevangenisstraf opleggen, maar wel bijvoorbeeld een taakstraf of geldboete. En dat zijn veroordelingen die een strafblad opleveren.

‘De slager die zijn eigen vlees keurt’

Dat iedere verdachten die nu te maken krijgt met een OM-straf juridische bijstand moet krijgen, draait volgens NVJSA-voorzitter Joren Veldheer niet om extra inkomsten voor advocaten, maar is een principieel punt. “Het gaat hier om misdrijven die het OM normaal wel aan een objectieve rechter zou voorleggen, maar die het nu zelf gaat beoordelen, de slager die zijn eigen vlees keurt dus. Juist in zo’n situatie moet je als overheid iets extra’s doen om te zorgen dat de rechtsbescherming voor die verdachten is gewaarborgd.”

Ook advocatenorde NOvA zegt zich zorgen te maken over de rechtsbijstand aan verdachten bij de extra OM-straffen, en pleit voor meer waarborgen, zoals een standaard consult. Die maatregel is wat de advocatenorde betreft tijdelijk, omdat het OM heeft gezegd alleen tijdelijk meer zaken zelf af te doen tot de corona-achterstanden zijn weggewerkt.

Eigen bijdrage

Volgens het ministerie van justitie en veiligheid, dat voor de kosten van een standaard advocaat zou moeten opdraaien, is de rechtsbescherming bij OM-straffen al goed geregeld. Iedereen die door de officier van justitie wordt uitgenodigd om naar een OM-zitting te komen, kan een beroep doen op de gefinancierde rechtsbijstand. Afhankelijk van je inkomen betaal je dan wel een eigen bijdrage voor bijstand door een advocaat.

De NVJSA vindt dat onvoldoende. Juridische bijstand zou in deze coronasituatie voor verdachten kosteloos moeten zijn. Ook als het OM er niet voor kiest om een OM-zitting te organiseren – daartoe is een officier van justitie niet verplicht - maar om direct de strafbeschikking per brief op te sturen.

De constructie met een standaard consult bestaat bovendien al, aldus Veldheer. Verdachten die zijn aangehouden voor een veelvoorkomend delict en bij wie het OM een straf wil opleggen zonder dat er een rechter aan te pas komt, krijgen sinds kort altijd een advocaat aangeboden. Dat moet wat hem betreft dus ook gaan gelden voor verdachten die niet vastzitten.

Uitzonderlijke situatie

Zowel de NVJSA als de NOvA wijst er op dat er al langer kritiek bestaat op de kwaliteit van de OM-straffen. Zo werden er door officieren van justitie straffen opgelegd zonder dat er voldoende bewijs was en waren zij geneigd hoger te straffen dan de rechter.

Onlangs concludeerde het OM na eigen onderzoek dat de kwaliteit van de strafbeschikking is verbeterd. Toch stelt dat Veldheer nog niet gerust. Dat er in het verleden bij OM-straffen “serieuze leemten in waarborgen voor verdachten zijn gesignaleerd”, is reden te meer om als overheid de rechtsbescherming van verdachten zo goed mogelijk te regelen tijdens de uitzonderlijke situatie van de coronacrisis, aldus de advocaat. Door die crisis bleven er zo'n 17.000 misdrijfzaken extra op de plank liggen.

Lees ook:

De zeer bekritiseerde OM-straf werkt beter dan voorheen

Het Openbaar Ministerie heeft de omstreden strafbeschikking verbeterd, zo blijkt uit eigen metingen. Een belangrijke ontwikkeling, want officieren van justitie gaan vanaf nu vaker zelf straffen om de rechter te ontlasten. Ruimte voor verbetering is er nog steeds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden