Raketaanval

Advocaten van Russische MH17-verdachte Poelatov willen meer tijd voor verdediging

Advocaten Sabine ten Doesschate en Boudewijn van Eijck van verdachte Oleg Poelatov voor de hervatting van het MH17-proces. Bij de raketaanslag op de vlucht van Malaysian Airlines op 17 juli 2014 kwamen 298 mensen om.Beeld ANP

De advocaten van een van de vier MH17-verdachten pleiten voor nieuw uitstel. Door de omvang van het strafdossier, de complexiteit en het feit dat Rusland door corona op slot ging, hebben ze meer tijd nodig om de verdediging voor te bereiden.

Bij het hervatten van de rechtszaak over het neerhalen van vlucht MH17 stelden de advocaten bovendien de vraag of de rechtsmacht van de Nederlandse rechtbank wel geldt, onder meer omdat het neerhalen van de MH17 plaatsvond in het oosten van Oekraïne, dat gold als oorlogsgebied. Ook om dit verweer voor te bereiden, vragen ze meer tijd.

Op het Justitieel Complex Schiphol is maandagochtend de rechtszaak hervat tegen de vier verdachten, drie Russen en een Oekraïner. Geen van de vier is bij het proces aanwezig. Alleen de Rus Oleg Poelatov, een voormalige luitenant-kolonel uit het Russische leger, laat zich vertegenwoordigen door Nederlandse advocaten. De vier staan terecht voor hun betrokkenheid bij het neerschieten van de Boeing 777 van Malaysia Airlines op 17 juli 2014. Daarbij vonden 298 mensen de dood, onder wie 196 Nederlandse passagiers.

Een dossier van meer dan 40.000 pagina’s

De eerste zittingsdagen waren in maart. Toen ging het over de aanklacht en de gang van zaken rond het monsterproces, dat naar verwachting jaren gaat duren. De verdediging kreeg op 23 maart al meer tijd om het dossier van meer dan 40.000 pagina’s, dat de advocaten een maand tevoren hadden gekregen, te bestuderen.

Volgens advocaat Sabine ten Doesschate van kantoor Sjöcrona Van Stigt zijn die paar maanden bij lange na niet genoeg geweest voor een ‘behoorlijke verdediging’, waarop iedere verdachte recht heeft. De advocaten kunnen het omvangrijke dossier slechts op twee beveiligde laptops bestuderen, die uit vrees voor lekken en hacken niet met internet zijn verbonden. Die angst is niet denkbeeldig; rond de MH17-zaak zijn de Russische geheime diensten zeer actief geweest. Aan een papieren kopie – zeer omvangrijk vanwege de vele onderliggende documenten – wordt nog gewerkt door het Openbaar Ministerie (OM).

Vanwege de pandemie konden de advocaten niet naar Moskou reizen voor overleg met Poelatov, of naar andere landen om technische experts te raadplegen. De verdediging vindt videocontact geen alternatief, mede vanwege het risico dat anderen dan meeluisteren. Daarom is er nauwelijks contact geweest. Ten Doesschate benadrukt het belang van persoonlijk contact voor het opbouwen van een vertrouwensband met haar cliënt, die geen Engels spreekt en een groot deel van zijn dossier niet kent.

Is het Nederlandse Openbaar Ministerie wel ontvankelijk? 

Het OM zegt dat het belangrijkste deel van het persoonlijke dossier en de samenvatting voor Poelatov zijn vertaald. Volgens officier van justitie Ward Ferdinandusse is het een keus van de verdachte zelf om nauwelijks contact te hebben met zijn advocaten, die al eind vorig jaar in beeld waren voor zijn verdediging. “En er is een groot belang om dit proces binnen een redelijke termijn af te ronden”, aldus de aanklager.

De officieren van justitie besteden maandag veel tijd aan de uitleg van alle forensische onderzoeken. In maart ging het OM in op de invloed die vooral vanuit Russische kant op het onderzoek wordt uitgeoefend. Het is justitie er daarom veel aan gelegen te laten zien hoe de bewijzen zijn verzameld en dat alle mogelijke scenario’s zijn onderzocht. De vragen welke explosie er plaatsvond, door welk wapentuig de ramp plaatsvond en wat de afvuurlocatie was, staan de komende dagen centraal. Later in het proces komen pas de definitieve conclusies die de aanklagers uit het bewijsmateriaal hebben getrokken aan bod. Zo ook andere vragen, zoals wie bevel gaven voor het transport, de inzet en het daadwerkelijk afvuren van de Buk-raket.

De verdediging hint erop dat het Nederlandse OM niet over de zaak zou gaan. Daarmee doelt ze op bepalingen uit het internationale oorlogsrecht ( verdragen van Genève) waarin oorlogsstrijders immuniteit hebben voor oorlogshandelingen. Die immuniteit geldt niet waar het oorlogsmisdrijven betreft en in principe ook niet voor de daden van ‘losse’ gewapende groeperingen. In 2014 vochten in het oosten van Oekraïne gewapende separatisten en milities met steun van Rusland tegen het Oekraïense leger. Het OM heeft in eerder onderzoek al gesteld dat deze bepalingen niet opgaan, omdat Rusland altijd heeft ontkend partij te zijn in deze strijd en omdat de separatistische milities – die lang niet altijd uit Oekraïners bestonden – niet onder dit oorlogsrecht zouden vallen.

De verdediging wil dus ook meer tijd om te onderzoeken hoe de situatie ter plekke was, voor ze een zogenoemd niet-ontvankelijkheidsverweer tegen het OM zal voeren.

Andere verdachte erkent indirecte verantwoordelijkheid

De overige drie verdachten in het MH17-proces zijn Igor Girkin, Sergej Dubinski en Leonid Chartsjenko. Die laatste werd in maart opgepakt in de zelfverklaarde pro-Russische Volksrepubliek Donetsk, in het oosten van Oekraïne. Waarom precies is niet duidelijk, mogelijk om hem te beschermen tegen uitlevering door Oekraïne.

Girkin was in 2014 ‘minister van defensie’ van de Volksrepubliek Donetsk. Hij gaf onlangs onverwacht een interview aan een Oekraïense journalist dat te zien is op YouTube. Hij gaf daarin toe ‘indirect verantwoordelijk’ te zijn voor het neerhalen van de MH17. Girkin suggereerde ook dat Russische militairen de bewuste Buk-raket het land binnen hebben gebracht en dat de ‘opstandelingen’ het vliegtuig niet hebben neergeschoten.

Het OM zet het onderzoek naar meer verdachten voort, vooral militairen van hogere rang die opdracht gaven de Buk te lanceren. Het zal de komende zittingsdagen gebruiken voor een toelichting op de gedane onderzoeken en de manier waarop bewijsmateriaal is verkregen. Naar verwachting zal de rechter 3 juli beslissen wanneer de volgende zittingsperiode zal zijn en hoe de rechtszaak verder verloopt.

Het MH17-proces trekt internationaal veel aandacht en heeft geleid tot spanningen tussen Nederland en Rusland. In het kader van het proces zijn meerdere getuigen anoniem gehoord, die vrezen voor represailles van de Russische overheid. Poelatov had tegen de anonieme verklaringen bezwaar aangetekend, maar kreeg daarvoor in april geen gehoor bij de rechtbank bij een hoger beroep.

Lees ook:

Wie drukte er op de rode knop? Justitie begint aan de ingewikkelde MH17-puzzel

Wie drukte op de lanceerknop van de Buk-raketinstallatie, waarmee vlucht MH17 is neergeschoten? Wie gaf daarvoor het bevel en waarom? Of er antwoorden komen op deze cruciale vragen zal moeten blijken tijdens het MH17-proces dat in maart begon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden