Jeugdbescherming

Adviesorgaan: Nieuwe plannen voor kinderbescherming zijn nog niet goed genoeg

In de jeugdbescherming zijn de wachtlijsten lang. De uitvoering van jeugdbescherming kan per gemeente verschillen en het zware werk en de krapte op de arbeidsmarkt zorgen voor een hoog ziekteverzuim en verloop van jeugdbeschermers.  Beeld ANP
In de jeugdbescherming zijn de wachtlijsten lang. De uitvoering van jeugdbescherming kan per gemeente verschillen en het zware werk en de krapte op de arbeidsmarkt zorgen voor een hoog ziekteverzuim en verloop van jeugdbeschermers.Beeld ANP

De jeugdbescherming moet ingrijpend veranderen, erkent de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming in een nieuw advies. Maar de gemaakte plannen zijn geen passend antwoord op de structurele problemen die maken dat kwetsbare gezinnen niet tijdig de juiste steun krijgen.

De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) mist de nadruk op kinder- en mensenrechten in de plannen van gemeenten en het Rijk om het jeugdhulpstelsel te vereenvoudigen. Zo verdienen naast ouders ook kinderen bijstand van een gespecialiseerde advocaat wanneer de jeugdbescherming ingrijpt, schrijft het gezaghebbende adviesorgaan aan de overheid. Volgens de Raad schieten de voorgenomen hervormingen tekort als antwoord op de structurele problemen die maken dat kinderen en ouders niet tijdig passende hulp en bescherming ontvangen.

De jeugdbescherming moet inderdaad op de schop, stelt de RSJ in zijn advies. De Raad onderschrijft de kritiekpunten die al enige tijd in de krantenkolommen verschijnen. Kwetsbare kinderen en hun ouders krijgen vaak niet de steun die zij nodig hebben. De wachtlijsten zijn lang, de uitvoering van jeugdbescherming kan per gemeente verschillen en het zware werk en de krapte op de arbeidsmarkt zorgen voor een hoog ziekteverzuim en verloop van jeugdbeschermers. Veel ouders klagen bovendien dat kinderrechters hun kinderen onterecht uit huis plaatsen.

Ouders en kinderen voelen zich vaak niet gehoord

Maar in de plannen die gemeenten en de rijksoverheid hebben gemaakt om ouders en kinderen in nood beter te helpen, missen volgens het adviesorgaan een aantal fundamentele punten. Zo ontbreekt de verbetering van de rechtspositie van vaders, moeders en hun kroost. “Kinder- en mensenrechten moeten de basis vormen van toekomstig jeugdbeleid”, benadrukt de Raad. “Dit is belangrijk omdat het helderheid geeft over wat de overheid móét doen en wat de overheid mág doen in het kader van jeugdbescherming.”

Om tot een gedegen advies te komen, sprak de RSJ niet alleen met jeugdbeschermers. Ook wisselde de Raad van gedachten met jongeren, jongvolwassenen en ouders. Uit die samenkomsten bleek dat zij de rapporten over hun situatie soms van onvoldoende kwaliteit vinden. Ook voelen ouders en hun kroost zich vaak niet gehoord en gezien. Veranderingen op dat vlak zijn dus noodzakelijk, stelt de Raad, zowel voor de hulpbehoevenden als voor de jeugdbeschermers. Die laatste groep krijgt nu naar eigen zeggen te weinig tijd om écht contact te kunnen hebben met ouders en kinderen.

“Het is belangrijk dat kinderen en ouders, die in het kader van de jeugdbescherming aan de gedwongen hulpverlening door de overheid zijn toevertrouwd, goed bejegend worden door diezelfde overheid”, staat in het advies. Worden zij serieuzer genomen en in hun waarde gelaten, dan zullen mensen eerder bereid zijn mee te werken.

Ook kinderen moeten rechtsbijstand krijgen

Ook moeten gesprekken met kwetsbare gezinnen vanuit een gelijkwaardige positie worden gevoerd. “Gewaakt moet worden voor de negatieve effecten van stigmatisering”, schrijft de Raad. Zo zeiden ouders die al eerder te maken hadden met jeugdbescherming, geen hulp te durven inschakelen. Ze zijn namelijk bang dat hun verleden bepalend zal zijn voor de manier waarop naar hun problemen wordt gekeken.

Voor een gedegen behandeling van kwetsbare kinderen en hun ouders is het volgens de Raad bovendien cruciaal dat ook kinderen rechtsbijstand krijgen wanneer zij dreigen te worden gescheiden van hun vader en/of moeder. De overheid neemt hierbij een zeer ingrijpende beslissing voor het gezin, staat in het advies. “Het is van belang dat niet alleen ouders, maar ook kinderen bijgestaan kunnen worden door een gespecialiseerde advocaat of jurist.”

Tot slot adviseert de RSJ dat het Rijk verantwoordelijk moet worden voor de hulpverlening bij maatregelen die door een rechter zijn opgelegd, zoals bij een ondertoezichtstelling van een kind. Nu gaan gemeenten over de jeugdhulp. Maar omdat er in sommige gemeenten te weinig hulp beschikbaar is en gemeenten jeugdhulp op verschillende manieren inkopen en uitvoeren, ligt er rechtsongelijkheid op de loer. Door het Rijk eindverantwoordelijk te maken voor de jeugdhulp, ondervang je dat soort problemen volgens de RSJ.

Dertigduizend kinderen

In 2020 hadden ruim dertigduizend kinderen te maken met een al dan niet voorlopige ondertoezichtstelling (OTS), blijkt uit de nieuwste cijfers van het Nederlands Jeugdinstituut. De rechter wil daarmee kinderen beschermen die in hun ontwikkeling worden bedreigd of veiligheidsrisico’s lopen, door bijvoorbeeld vechtscheidingen of aan middelen verslaafde ouders. De ouders blijven zelf verantwoordelijk voor de opvoeding, maar hun gezag wordt door de maatregel gedeeltelijk ingeperkt en overgedragen aan een gezinsvoogd.

Een kind met een ondertoezichtstelling blijft in principe thuis wonen. Dat is vaak anders wanneer het gaat om een voorlopige ondertoezichtstelling. In dat geval vindt de Raad voor de Kinderbescherming de situatie van een kind zodanig ernstig, dat direct moet worden ingegrepen, zonder eerst uitgebreid onderzoek te doen. De voorlopige ondertoezichtstelling duurt maximaal 3 maanden, een ‘gewone’ ondertoezichtstelling duurt maximaal een jaar. Wel kan de rechter de duur telkens met maximaal een jaar verlengen, tot het kind meerderjarig is.

Lees ook:

Jeugdinspectie: Vijfduizend kwetsbare kinderen krijgen te laat passende jeugdhulp

Vier van de vijftien Nederlandse jeugdbeschermingsorganisaties worden komend half jaar extra gecontroleerd. De Inspectie concludeert dat zij er niet in slagen de meest kwetsbare kinderen te helpen. Een derde van alle kinderen die onder toezicht zijn gesteld, krijgt niet tijdig passende zorg.

Belangrijke jeugdzorgorganisaties staan op omvallen, terwijl kleine aanbieders grote winst boeken

Terwijl nieuwe, kleine aanbieders het prima doen, staan vele van de belangrijkste jeugdzorgorganisaties op omvallen, blijkt uit onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden