InterviewHerdenken

Acteur Beau Schneider (34): Iemand moet toch vertellen over die verschrikkelijke Japanse bezetting?


Beau Schneider
 Beeld Maartje Geels
Beau SchneiderBeeld Maartje Geels

Hoe herdenk je als jonge generatie de Japanse bezetting van Nederlands-Indië? Acteur Beau Schneider (34) heeft daar een heldere opvatting over. Iedereen de onder die bezetting leed is slachtoffer, vindt hij.

Jeroen den Blijker

Maximaal zes minuten mag acteur Beau Schneider maandagavond spreken op de Nationale Herdenking 15 augustus in Den Haag. Een eervolle, maar ook zware opdracht. “De feiten moeten niet verzwegen worden.”

Het is een hele bevalling, zo’n toespraak. Ruim tien minuten tekst had hij al bij elkaar geschreven, blijkt de organisatie hem echt te houden aan maximaal zes minuten spreektijd. Wat zeg je wel, wat zeg je niet? “Wat dat betreft leven we in een klotetijd. Als je eventjes een fout maakt en het lijkt alsof je een bepaalde bevolkingsgroep voortrekt, krijg je heel Twitter over je heen. Daar zit ik echt niet op te wachten”, zegt Beau Schneider.

“Maar volgens mij is het altijd goed om de basisfeiten te benoemen: we herdenken álle groepen die leden onder de Japanse oorlog en bezetting van Nederlands-Indië. Wat mij betreft herdenken we niet alleen de slachtoffers van de Jappenkampen, maar óók de Indonesiërs. Natuurlijk! 70 miljoen Indonesiërs zijn keihard geraakt. Na honderden jaren bezetting door de Nederlanders dachten zij aanvankelijk dat Japan hen kwam bevrijden, maar het bleek al snel een nieuwe, bloedlinke bezetter te zijn, met alle gruwelijkheden en leed die daarbij hoorden.”

“Die Indonesische verhalen zijn hier minder bekend dan die van Indo’s en Indische Nederlanders. Maar tijdens de Japanse bezetting hadden Indonesiërs bijvoorbeeld te maken met een van de grootste hongersnoden van de twintigste eeuw. 5 procent van de Javaanse bevolking stierf van de honger. En laten ook we de Romusha’s, de Indonesische dwangarbeiders, niet vergeten. Die hadden het óók loodzwaar: het zijn allemaal verhalen die verteld moeten worden. Die hele oorlog en de nasleep daarvan heeft zovéél groepen verschrikkelijk geraakt. Wat mij betreft gedenken we dus ook de slachtoffers van de bersiap, die verschrikkelijke periode na de Japanse capitulatie, waarin het Indonesisch geweld zich richtte op alles wat buitenlands was. Al hecht de organisatie van de Nationale Herdenking 15 augustus eraan dat de herdenking vooral gaat over de slachtoffers van de oorlog.”

Meerdere generaties

De achtergrond van Schneider past perfect bij het thema van de aanstaande herdenking: meerdere generaties. Beau stamt uit een Nederlandse familie met stevige Indische wortels. Zijn vader is de eerder dit jaar op 87-jarige leeftijd overleden acteur Eric Schneider, die in twee Jappenkampen zat en zelf twee keer sprak op de Nationale Herdenking. Bovendien was schrijver-diplomaat Carel Jan Schneider (1932-2011) de oom van Beau. Diens boeken, gepubliceerd onder de naam F. Springer, gelden elf jaar na Springers dood nog steeds als pareltjes van de Indisch-Nederlandse Letterkunde.

Natuurlijk zal Schneider maandag refereren aan zijn vaders oorlogsgeschiedenis, maar ook aan die van zijn opa Jan. Die maakte geheime dagboeknotities toen hij te werk was gesteld aan de beruchte Birmaspoorweg. “Die notities zijn, na Jans dood, in 1983 teruggevonden en uiteindelijk in 2019 uitgegeven als boek: In de hel van Birma.”

De gedachte dat hij maandag in Den Haag zonder vader zal staan − wat vijf jaar terug nog wél het geval was − emotioneert hem. Dat maakt het extra zwaar, ten overstaan van al die mensen die ook worstelen met hun eigen leed. Erics overlijden, nog geen vier maanden geleden na een val, voelt rauw. “Dat Eric er niet bij is, is moeilijk, absoluut. Maar ik heb het in mijn toespraak ook over hem. Dan voelt het alsof ik daar niet alleen sta. Voor mijn gevoel doe ik de speech met Eric samen. Bovendien: het woonhuis van Eric is vlakbij het monument. Ik ben daar veel, daar haal ik troost uit en daar bereid ik me ook voor op die dag.”

‘Keihard zeggen waar het op staat’

Eric Schneider was, welbeschouwd, ook de meest directe link tussen Beau en het einde van de Japanse bezetting. “Zonder die capitulatie was ik nooit geboren. Niet dat ik daar vaak aan denk, natuurlijk niet, maar het was de stellige overtuiging van mijn vader dat hij het kamp nooit overleefd had zonder die atoombommen. Verder had ik een doodnormale jeugd. Ik lees wel eens over de derde generatie die het trauma van eerdere generaties meedraagt, en soms zelfs daarvoor in therapie moet − dat lijkt me afschuwelijk! Maar ik ben geen slachtoffer, dat wil ik benadrukken. Eric hield, heel knap, zijn leed weg bij mij en mijn broer Olivier, terwijl hij er wél naar buiten toe over sprak en over schreef.”

“Ik voel een verantwoordelijkheid om de verhalen over die bezetting en afschuwelijke oorlog te blijven vertellen, vooral nu er steeds minder mensen zijn die dat uit eigen ervaring kunnen doen. De grens tussen vrede en oorlog is toch al zo dun, zeker in deze tijd van fake news en misleiding. Ook daarom moet je de feiten benoemen, gewoon keihard zeggen waar het op staat staat.”

“Dat er excuses zijn aangeboden voor het kolonialisme bijvoorbeeld, is heel goed - al is het laat. Mijn vader zei altijd ‘we leefden daar als in het paradijs’. Zo werd dat destijds beleefd door Nederlanders, maar dat was natuurlijk heel naïef, zag hij ook zelf in. Ik kan er met mijn hoofd ook echt niet bij hoe Nederland na de Duitse bezetting recht dacht te hebben op Indonesië, en hoe daar militairen naartoe zijn gestuurd.”

“Er zijn mensen die zeggen, nu die excuses zijn aangeboden, dat ‘onze jongens’ nu oorlogsmisdadigers lijken. Dat gevoel leeft in kringen van veteranen. Maar dat is fout: die militairen zijn onder absoluut verkeerde voorwendselen daarnaartoe gestuurd. Volgens mij moeten we gewoon gaan inzien dat iederéén destijds slachtoffer was van die afschuwelijke oorlog, van een afschuwelijke bezetting en de nasleep daarvan.”

De Nationale Herdenking 15 Augustus vindt maandagavond vanaf 19.00 uur plaats bij het monument in Den Haag. Het evenement is live te volgen via NPO1.

Wie is Beau Schneider?

Beau Schneider is geboren in 1988, zijn vader was acteur Eric Schneider (1934-2022), zijn moeder actrice Will van Kralingen (1951-2012). Hij speelde in films, tv-series en theaterproducties. Vanaf december staat hij op de planken in de voorstelling Hendrik Groen - Opgewekt naar de eindstreep. Al twee keer eerder speelde hij de titelrol in de theaterversie van Nederlands favoriete bejaarde.

Lees ook:

Eric Schneider (1934 - 2022): geliefd om het grote gebaar en de klare dictie

Een heldere, precieze dictie en het grote gebaar: Eric Schneider was bij uitstek een acteur van de grote zaal. Ouderwets werd hij daarom wel genoemd. Dat hinderde hem. Hij kon immers ook heel klein spelen.

‘Als wij praten, praten we over het mooie Indië. Niet over de oorlog’

Bewoners van de Indische seniorenwoongemeenschap Rumah Impian Kita volgden in 2020 de beladen nationale herdenking van de slachtoffers van de Japanse bezetting in Nederlands-Indië via de televisie. Vanwege corona konden er maar 75 mensen bij zijn.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden