AnalyseAdoptie

Aan het ‘nieuwe’ adoptiesysteem van het kabinet is eigenlijk maar weinig nieuw

Na een tijdelijke stop wil het huidige kabinet adoptie uit het buitenland weer mogelijk maken.  Beeld Studio VONQ
Na een tijdelijke stop wil het huidige kabinet adoptie uit het buitenland weer mogelijk maken.Beeld Studio VONQ

Het kabinet wil interlandelijke adoptie voorlopig uit de geschiedenisboeken houden met een ‘herziening’ van het stelsel. Maar hoeveel verandert er nu echt?

Rianne Oosterom

Stel je voor, het is 2030 en een kind vraagt aan zijn vader wat adoptie is. Waarop de vader antwoordt: “Iets van vroeger jongen, toen we nog kinderen uit arme landen hierheen haalden.” Het had zomaar gekund: dat interlandelijke adoptie een stille dood gestorven was, na de tijdelijke stop die het vorige kabinet vorig jaar februari instelde.

Maar als het aan het huidige kabinet ligt, wordt adoptie toch hervat, maakte minister Franc Weerwind van rechtsbescherming maandag bekend. Zij het op een andere manier. Want het rapport van de commissie-Joustra, dat aanleiding gaf tot de stop, heeft tot ‘fundamentele herbezinning’ geleid. Maar hoeveel verandert er nu echt?

Goedgekeurd of niet

Stellen die uit het buitenland willen adopteren, moeten nu eerst ‘goedgekeurd’ worden. Daar zijn alleen al drie partijen mee gemoeid. Uiteindelijk wordt het definitieve besluit genomen door de Centrale Autoriteit, een overheidsinstelling die zorg draagt voor zorgvuldige adopties.

Stellen met toestemming kloppen daarna aan bij één van de vier private adoptiebureaus die Nederland nog telt. De bureaus koppelen de stellen aan adoptiekinderen. Zij moeten zich hierin houden aan een wet voor adoptie vanuit het buitenland, waarin bijvoorbeeld staat dat ze geen winst mogen maken. De zorginspectie controleert de naleving van die wet.

Als er een match is tussen een stel en een adoptiekind, komt de Centrale Autoriteit weer om de hoek kijken. Die moet de adoptie goedkeuren in overleg met het land van herkomst, rekening houdend met de voorschriften uit het Haags Adoptieverdrag, waarin tientallen landen afspraken maakten over zorgvuldige adoptie in het belang van het kind.

Minister Franc Weerwind wil de jeugdbescherming in adoptielanden ondersteunen zodat interlandelijke adoptie op den duur niet meer nodig is.  Beeld ANP
Minister Franc Weerwind wil de jeugdbescherming in adoptielanden ondersteunen zodat interlandelijke adoptie op den duur niet meer nodig is.Beeld ANP

Centraliseren

Wat gaat er veranderen als het aan minister Weerwind ligt? Ten eerste: adoptie mag in de toekomst alleen nog maar als er in het land van herkomst geen gezin is waar een hulpbehoevend kind terecht kan, schrijft hij. Maar dat is ook al de huidige praktijk, het is zelfs één van de belangrijkste uitgangspunten van het Haags Adoptieverdrag.

De procedure blijft dezelfde, maar de minister wil dat het ‘matchen’ gebeurt door één stichting in plaats van vier. Die stichting (géén overheidsorganisatie dus) wordt intensiever dan nu gecontroleerd door de zorginspectie. Wat die extra controle behelst, is onduidelijk, behalve dat de inspectie meer ‘handhavingsmogelijkheden’ krijgt, dus bijvoorbeeld boetes kan opleggen.

De minister wil daarnaast een aantal voor misstanden gevoelige landen uitsluiten van adoptie. Het aantal landen waaruit Nederlandse stellen kunnen adopteren is de afgelopen tien jaar al flink beperkt. Ook wil hij de jeugdbescherming in adoptielanden ondersteunen, zodat ‘interlandelijke adoptie op den duur niet meer nodig is’.

Geschiedenisboekjes

Adoptie uit het buitenland is uiteindelijk dus wél op weg naar de geschiedenisboeken, als het aan het kabinet ligt. Het gaat nog maar om zo’n honderd kinderen per jaar. Logisch dus dat Weerwind niet met een radicaal ander adoptiesysteem komt; dat zou te duur zijn. De ‘herziening’ bestaat vooral uit enkele finesses die wellicht iets meer grip geven op de adoptiepraktijk.

Het is nu aan de Tweede Kamer om te beoordelen of de adoptie-oplossing van het kabinet recht doet aan de stevige kritiek van de commissie-Joustra, die zich met name toespitste op het jarenlange falen van de Nederlandse overheid in het terugdringen van misstanden in de herkomstlanden.

Want de procedures in Nederland kunnen nog zo zorgvuldig zijn, het blijft volgens de commissie lastig om misstanden in het buitenland op te sporen. Dat maakt het adoptiesysteem, ondanks alle hervormingen van de afgelopen dertig jaar, blijvend fraudegevoelig. Daar verandert de ‘herziening’ weinig aan.

Daarnaast houdt het kabinet door adoptie toe te staan een markt in stand die volgens Joustra ‘door financiële prikkels’ wordt gedreven en waar ‘sociaaleconomische ongelijkheid, armoede en het tot verhandelbaar goed maken van kinderen samenkomen’. Die systeemkritiek staat op z’n minst op gespannen voet met de polderoplossing van Weerwind.

Lees ook:

Flinke kritiek op kabinet nu adoptie uit het buitenland wordt hervat. ‘Het gaat om kinderen, niet om koelkasten’

Na een tijdelijke stop en een nederig excuus voor alle misstanden wil het kabinet adoptie uit het buitenland toch hervatten. Dat valt niet overal goed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden