null Beeld Netflix
Beeld Netflix

TaalTon den Boon

Zijn fossiele bedrijven per definitie ouderwets?

In de berichtgeving over de geruchtmakende rechtszaak van Milieudefensie tegen Shell gebruikte Trouw deze week tweemaal op een prominente plaats het woord fossiel. Donderdag voorspelde de krant op de voorpagina: ‘Ook op andere fossiele bedrijven zal nu de druk worden opgevoerd’. Vrijdag stelde de krant in een kop de vraag: ‘Komt de fossiele industrie nu in beweging?’ Diverse lezers stelden vragen over dit gebruik van het woord fossiel, dat volgens sommigen atypisch is.

We gebruiken het bijvoeglijk naamwoord fossiel inderdaad vaak in een andere betekenis, namelijk: verband houdend met fossielen, dat wil zeggen gefossiliseerde overblijfselen van planten en dieren die veelal diep in de aarde aanwezig zijn. Die fossielen hebben hun naam te danken aan wat de mens er van oudsher mee doet: delven oftewel opgraven. Het Latijnse woord fossilis betekent namelijk letterlijk ‘opgegraven’ en een combinatie als ‘fossiele grond- of brandstoffen’ ter aanduiding van kolen, petroleum en aardgas kun je dan ook parafraseren als door mijnbouw gewonnen grond- of brandstoffen.

Achterhaalde industrie

Sinds een jaar of tien wordt fossiel ook in een andere, metonymische betekenis gebruikt: betrekking hebbend op fossiele grond- of brandstoffen. In die betekenis figureert fossiel bijvoorbeeld in de woordgroep ‘fossiel bedrijf’: bedrijf dat zich bezighoudt met de exploratie, winning en exploitatie van fossiele grond- en met name brandstoffen. De gezamenlijke fossiele bedrijven heten in het verlengde hiervan ‘fossiele industrie’.

Er klinkt in dit soort combinaties gemakkelijk nog een andere betekenis van fossiel door. Fossiel betekent figuurlijk ouderwets, zoals in ‘fossiele denkbeelden’. Wie leest over fossiele industrie of fossiele bedrijven, komt dan ook gemakkelijk (en misschien ten onrechte) in de verleiding te denken dat het om ouderwetse bedrijven of een achterhaalde industrie gaat.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden