Taal Peter-Arno Coppen

Wie of wat schetst mijn verbazing?

Een lezer stoort zich aan mensen die ‘Wat schetst mijn verbazing’ zeggen in plaats van ‘Wie schetst mijn verbazing’. ‘Vermoedelijk,’ zo merkt hij mismoedig op, ‘bestaan er wel een of meer autoriteiten op het gebied van de Nederlandse taal die vinden dat het verschijnsel dermate veelvuldig voorkomt dat het meer goedkeuring verdient. Maar mij stuit het tegen de borst.’

De lezer heeft gelijk: het officiële taaladvies signaleert dat ‘Wat schetst mij verbazing’ zelfs vaker voorkomt dan ‘Wie schetst mijn verbazing’ en keurt het goed. Maar de interessantere vraag is: waarom zijn mensen op een gegeven moment ‘wat’ gaan zeggen? Het is niet korter of makkelijker.

Oorspronkelijk bevatte de uitdrukking alleen een bijzin in de verleden tijd: ‘Wie schetst mijn verbazing toen het regende.’ Dat klinkt nu vreemd, want later werd het ‘Wie schetst mijn verbazing dat het regent’ of ‘Wie schetst mijn verbazing: het regent.’ Wat is dat voor een bijzin? Oorspronkelijk een bijwoordelijke bijzin (‘toen het regende’), later misschien een bijvoeglijke bijzin (‘mijn verbazing dat het regende’) en nog later een voorzetselvoorwerpszin: ‘Wie schetst mijn verbazing (erover) dat het regent.’

Maar het voorwerp van ‘schetsen’ is al ‘mijn verbazing’. Dat betekent dat de zinsstructuur niet klopt. De enige manier om die goed te krijgen is om ‘mijn verbazing’ als onderwerp te lezen. Maar dan hou je ‘wie’ over. Dus maak je er ‘wat’ van, dan kun je het lezen als een voorlopig voorwerp: ‘wat’ wijst vooruit naar de bijzin. De taalgebruiker vindt zinsstructuur blijkbaar belangrijker dan logica, die je makkelijker aanpast.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden