null Beeld

TaalTon den Boon

Wat maakt het woord ‘bemogelijkt’ mogelijk?

Vorige week schreef Trouw over drie Catalaanse EU-parlementariërs: ‘Het Europees Parlement hief in maart hun onschendbaarheid op en bemogelijkte zo hun overdracht aan Spanje.’ Die ene zin leidde tot maar liefst drie lezersvragen. Is ‘bemogelijkt’ een nieuw woord? En is het wel correct?

Ik was verrast: er staan vaker nieuwe of onbekende woorden in de krant, maar daar gaan lezersvragen vrijwel nooit over. Zo kan in de krant rustig geschreven worden over een bemosterde kroket, een beminirokte dame of een bepalmboomd eiland zonder dat ook maar één lezer een wenkbrauw optrekt. Wat maakt dat bemogelijkt wél reacties losmaakt?

Blijkbaar herkennen lezers de aparte structuur van dit woord. Want anders dan bemosterd, beminirokt en bepalmboomd is bemogelijkt niet gevormd met een substantief (mosterd, minirok, palmboom), maar met een adjectief (mogelijk). Nou zijn er wel vergelijkbare woorden met een adjectief (beangstigen, bekrachtigen, bemoeilijken, bevreemden), maar die zijn vaak al stokoud. Blijkbaar hebben we (onbewust) zoveel kennis van de morfologie, dat we een woord van het type bemosterd meteen accepteren, terwijl ons taalgevoel protesteert tegen bemogelijkt, omdat dit type woordvorming vooral in het verleden plaatsvond en nu niet meer zo gebruikelijk is.

Welgevormd

Bemogelijkt (oftewel het werkwoord bemogelijken) mag nu als ongebruikelijk worden ervaren, het ís toch welgevormd. Tot circa 1940 stond het soms ook in de krant.

Dat bemogelijkt opduikt in een bericht over Spaanse parlementariërs, is mogelijk niet toevallig. Terwijl het concept ‘ervoor zorgen dat iets kan gebeuren’ in het Nederlands meestal met een woordgroep wordt benoemd (‘mogelijk maken’), gebruikt het Spaans daarvoor een enkel woord: posibilitar. Wellicht was dat werkwoord voor de (Spaanse?) correspondent de inspiratiebron voor de spontane vorming van de pendant bemogelijkt.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden