null Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Wat je kunt dromen is ook wat je wil dromen

Afgelopen vrijdag schreef ik over de constructie van ‘dromen’ met ‘kunnen’. Met dit hulpwerkwoord (en ook alleen daarmee) wordt het mogelijk om een persoon te dromen, of iets wat je als een gebeurtenis kunt interpreteren. Maar wat is de betekenis van ‘kunnen’ in dat geval?

Een vergelijkbaar voorbeeld is het werkwoord ‘indenken’. Ook dat kan alleen maar met een hulpwerkwoord. Je kunt niet zomaar zeggen ‘Ik denk me dat in’, maar wel ‘Ik kan me dat indenken’ (en ook ‘Je moet je dat eens indenken’).

Het eigenaardige is dat je ‘kunnen’ daar niet goed kunt vervangen door iets wat hetzelfde zou moeten betekenen. ‘Ik kan me dat indenken’ betekent zeker niet hetzelfde als ‘Het is mogelijk dat ik me dat ­indenk’ en het voelt ook niet precies hetzelfde als ‘Ik ben in staat om me dat in te denken’. Net zo is ‘Ik kan die weg wel dromen’ zeker niet ‘Het is mogelijk dat ik die weg droom’ en niet helemaal ‘Ik ben in staat om die weg te dromen’.

Ik kan het wel, maar ik doe het niet

Dat ‘kunnen’ hier niet precies betekent ‘in staat zijn’ kun je zien aan de onmogelijkheid van iets als ‘Ik kan de weg wel dromen maar ik doe het niet’, of ‘Ik kan me dat indenken maar ik doe het niet’. Als je alleen maar ergens toe in staat bent kun je ervoor kiezen om het toch niet te doen. Maar bij ‘kunnen indenken’ of ‘kunnen dromen’ zit op de een of andere manier de intentie, of althans de bereidheid om het te doen inbegrepen.

Dat maakt de dichtregel ‘ik kan je dromen’ nog een stukje pregnanter. Het gaat dus blijkbaar niet alleen om het vermogen van de dichter om zijn geliefde in zijn geest te laten ontstaan, hij drukt ook uit dat hij dit graag wil doen.

Het woord ‘kunnen’, dat in normale gevallen de modale betekenis van ‘mogelijk zijn’ of ‘in staat zijn’ heeft, krijgt daarmee de modale ­betekenis ‘wenselijk’. ‘Ik kan je dromen’ drukt meer uit wat ik wil dan wat ik kan.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden