Taal Peter-Arno Coppen

Waarom Hengelo nog in Nederland ligt

Er zijn allerlei argumenten voor de stelling dat de taal de betekenissen tijd en plaats op een hoop gooit. Heel oppervlakkig kun je dat al zien aan de voorzetsels die voor tijd- en plaatsbepalingen gebruikt worden. Voorzetsels als ‘na’, ‘voor’ en ‘omstreeks’ kunnen zowel bij tijd als plaats gebruikt worden, en ook een typisch tijdswoord als ‘gedurende’ kun je gemakkelijk met afstanden gebruiken (‘gedurende de hele weg van A naar B’).

Maar ook de systemen komen overeen. Net als je bij plaats ook een richting hebt, heb je bij tijd een verloop. Beide lopen (!) van een begin tot een einde, en waar je bij plaats over ‘afstand’ spreekt, wordt dat bij tijd een ‘duur’.

Wat betekent ‘nog’?

Maar de mooiste argumenten komen van de modale woorden. Neem nu bijvoorbeeld ‘nog’, waar onlangs een taalkundige studie over verscheen. Wat betekent ‘nog’? Het is duidelijk dat ‘nog’ te maken heeft met het ontkennen van een verwachting. Dat is het modale aspect. Als je zegt ‘Het regent nog’, dan weerspreek je de verwachting dat het opgehouden zou zijn. Je spreekt zelfs de verwachting uit dat het ooit zal ophouden. Je kunt alleen zeggen ‘Hij is nog dood’ als je gelooft in een wederopstanding.

Hoe dit precies zit, zie je aan de plaatsbetekenis van ‘nog’. Als je met de trein van Amsterdam naar Berlijn reist kun je zeggen ‘Hengelo is nog in Nederland’. Dat gaat dan niet over een of andere verwachting dat dit ooit niet meer het geval zal zijn, maar over de verwachting dat je na Hengelo de grens passeert.

Het lijkt er dus op dat ‘nog’ zowel in tijd als in plaats de laatste halte of fase voor een verwachte overgang markeert.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden