Taal Peter-Arno Coppen

Voltooid deelwoorden zetten we graag achteraan

Onlangs schreef ik over het verschil in woordvolgorde tussen hoofd- en bijzin. Mijn voorbeeld was ‘Hij werd verliefd’ tegenover ‘toen hij verliefd werd’. Ik merkte op dat ‘verliefd’ hier wel leek op een voltooid deelwoord (van ‘verlieven’), maar dat het in deze zin als een bijvoeglijk naamwoord gebruikt werd (net als ‘gek’).

Terloops merkte ik op dat je bij een voltooid deelwoord in de bijzin twee keuzes hebt, bijvoorbeeld ‘Toen ik gebeld werd’ en ‘Toen ik werd gebeld’. Beide vormen zijn even onberispelijk; er is geen of nauwelijks betekenisverschil.

Ergernis bij lezers

Dit was voor een aantal lezers aanleiding om hun ergernis te uiten over fouten in dit verband. Een van de lezers had nog een voorbeeld uit Trouw van 2014: ‘Joran van der Sloot is vader geworden naar gisteren werd bekend’. In de bedoelde betekenis moet het zijn ‘bekend werd’.

Het heeft iets tragisch dat iemand zo’n zin vijf jaar bewaart en zich daar nu nog aan ergert, maar de lezer heeft natuurlijk wel het gelijk aan zijn zijde. Ik denk dat hier twee dingen aan de hand zijn.

Ten eerste lijkt de fout in Trouw mij het gevolg van een overijverige redacteur die (ten onrechte) vond dat ‘Toen ik werd ­gebeld’ een betere volg­orde is dan ‘Toen ik gebeld werd’, en dus alle voltooide deelwoorden achteraan heeft gezet.

Behept

Ten tweede zijn er wel degelijk bijvoeglijk gebruikte voltooid deelwoorden die achteraan staan. Bekend voorbeeld is ‘Omdat zij daarmee zijn behept’. Het woord ‘behept’ ziet eruit als een voltooid deelwoord, maar is het niet. Niet alleen redacteuren, ook gewone taalgebruikers zetten die woorden achteraan.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden