null Beeld

TaalTon den Boon

Supermarkt roept eierkoeken terug, maar die kunnen niet luisteren

Supermarkt roept eierkoeken terug – die krantenkop maakte een lezer aan het grinniken: ‘Supermarkten kunnen niet roepen en eierkoeken kunnen niet luisteren.’ Toch wil hij wel meegaan met de ‘roepende’ supermarkt: ‘Bedrijven worden vaker gepersonifieerd en zeggen en doen van alles. Maar die eierkoeken …’

Blijkbaar vat de lezer het element terugroepen in de aangehaalde kop letterlijk op: als een handeling waarbij een persoon (of als persoon gedachte instantie) iets met stemverheffing zegt. In werkelijkheid is terugroepen in dit soort contexten ingeburgerd in een figuurlijke betekenis: via een persbericht kopers laten weten dat een ondeugdelijk of onveilig product voor reparatie of vervanging moet worden teruggebracht naar de leverancier. Vaak zijn het auto’s die worden ‘teruggeroepen’, maar het werkwoord wordt ook gebruikt in verband met potjes babyvoeding of een hele batch medicijnen. Waarom dus niet met eierkoeken?

Alsof het mensen zijn

De lezer heeft het over personificatie. Dat is een stijlmiddel waarmee onbezielde zaken of dieren worden beschreven alsof het mensen zijn, met een wil, met verstand, met intenties. Je kunt geen krant openslaan of je vindt teksten waarin je deze stijlfiguur zou kunnen herkennen. Zo stonden gisteren in Trouw koppen als ‘Vaccinatiecampagne richt pijlen op …’ en ‘Haal Nederland van het corona-infuus’. Je vat zulke berichten automatisch figuurlijk op, en leest ‘pijlen richten op’ en ‘van het infuus halen’ als uitdrukkingen. Iets vergelijkbaars geldt voor de column waarin stond dat concurrenten van Shell ‘nog in de illusie leefden dat het hun tijd wel zou duren’. Zo’n personificatie stimuleert juist dat we zo’n uitspraak meteen figuurlijk opvatten. Doen we dat niet, dan ontregelen we onze eigen ­­­interpretatie en kan de tekst een aanval op ons wereldbeeld worden.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden