Beeld Trouw

Taal Ton den Boon

Sinds wanneer kijken we de waarheid in de ogen?

Het was een opvallende kop die Trouw afgelopen maandag plaatste nadat het Nederlands vrouwenelftal in de finale tegen Amerika had verloren: ‘Oranje kijkt waarheid in de ogen: Amerika is te sterk’.

In ons taalgebied zien we de waarheid gewoonlijk ‘onder ogen’ als we moeten accepteren dat iets anders is of loopt dan we hadden gedacht of ­verwacht. In het Engels is er wel de uitdrukking ‘look(ing) the truth in the eyes/face’. Mogelijk is ‘de waarheid in de ogen kijken’ onder invloed daarvan ontstaan.

De uitdrukking stond twee keer eerder in Trouw, het eerst in 1994. Toen kwam iemand aan het woord die ‘even de naakte waarheid in de ogen kijken’ moest. Een oudere vindplaats dateert uit 1963. Toen schreef de Volkskrant over heibel op een communistencongres: de Chinese leider Mao Zedong vond dat Sovjetleider Chroesjtsjov ‘de moed niet had de waarheid in de ogen te zien’ dat de Sovjet-Unie niet langer de voortrekkersrol bij de wereldrevolutie speelde.

Dit alles is geen bewijs dat het Nederlands de uitdrukking aan het Engels heeft ontleend. Evengoed is ontlening aan het Duits mogelijk, waarin ‘die Wahrheit ins Auge sehen’ gemeengoed is. Interessant in dit verband is dat de vroegste vindplaats van de uitdrukking in onze literatuur de roman ‘Labyrint’ (1955) is van de Nederlandse schrijfster Elisabeth Augustin: zij was van Duitse afkomst.

Wat de herkomst ook is, ‘de waarheid in de ogen kijken of zien’ is als tegenhanger van ‘de ogen voor de waarheid sluiten’ niet onlogisch en kan daarom prima als synoniem van ‘de waarheid onder ogen zien’ in het woordenboek.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden