Taal Peter-Arno Coppen

Op den duur zeggen we allemaal ‘Ik word ook nooit eens gegund’

Afgelopen donderdag besprak mijn rubriekscollega Ton den Boon in deze krant een signalement van een lezeres die het gebruik van het werkwoord ‘gunnen’ zonder lijdend voorwerp had opgemerkt. In jongerentaal zou ‘Je moet mij gunnen’ gebruikt worden in de betekenis dat je mij een ‘gunfactor’ zou moeten geven. Den Boon karakteriseerde dit als een ‘onovergankelijk gebruik’ van ‘gunnen’, en koppelde het aan een eeuwenoud gebruik. Jongeren lijken zo op middeleeuwers die ook ‘U moet mij gunnen’ konden zeggen in de betekenis ‘begunstigen’.

Maar is dat wel onovergankelijk? Immers, als je zegt ‘Je moet mij gunnen’, wat is ‘mij’ dan voor een zinsdeel? Die middeleeuwers hadden het wat gemakkelijker, want die zetten het gewoon in de derde naamval (hoewel het ook voorkwam in de vierde naamval met een extra tweede naamval ‘Je moet mij van iets gunnen’). Maar het verschil tussen derde en vierde naamval is vrijwel verdwenen. Vermoedelijk zullen jongeren wel zeggen ‘We moeten hun gunnen’, maar ik betwijfel of ze daarmee een derde naamval bedoelen.

Ik denk dat het iets eenvoudiger ligt. De meeste werkwoorden zijn overgankelijk. Ze hebben alleen een lijdend voorwerp. ‘Gunnen’ heeft twee voorwerpen, ‘iemand iets gunnen’. Daar houdt de taal eigenlijk niet van. Als je ‘iets’ weglaat, dan wordt het ‘iemand gunnen’, en dat zal al gauw als een nieuw lijdend voorwerp worden opgevat. Ik kan me nu al niet voorstellen dat jongeren zeggen ‘Je moet aan mij gunnen’. Maar dat betekent dat je ook kunt voorspellen dat ‘Je moet mij gunnen’ op den duur gaat leiden tot ‘Ik word ook nooit eens gegund’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden