Taal Peter-Arno Coppen

Ooit zeggen we ‘ik kwam een spookrijder tegemoet’

De vorige keer had ik het over de zin ‘Op de A2 komt u een spookrijder tegemoet’. Niks mis met die zin, was de conclusie van mijn analyse. Verschillende factoren werken samen om in dit geval het meewerkend voorwerp ‘u’ tussen het werkwoord ‘komt’ en het onderwerp ‘een spookrijder’ te frommelen. Voor de informatiestructuur van de zin zou dit zelfs de beste volgorde zijn.

Daar is natuurlijk geen woord aan miszegd, maar het is een feit dat die woordvolgorde wel afwijkt van een gewone volgorde, waarin het onderwerp netjes voorafgaat aan de andere zinsdelen. En afwijkende volgordes zijn in taalkundig opzicht altijd spannend, want die zijn een bron voor taalverandering. En taalverandering houdt de taal levend en de taalkunde relevant.

In dit geval wordt een mogelijke verandering ook nog eens in de hand gewerkt door het woordje ‘u’, dat zowel onderwerp als voorwerp kan zijn. Het is ‘U lacht’ en ‘Ik zie u’ of ‘Ik vertel u iets’. Anders dan bij de woordjes ‘ik’ en ‘mij’ (of ‘wij’ en ‘ons’) kun je dus niet aan het woordje zelf zien of het onderwerp is.

Dat betekent dat iemand de hele zin ‘Op de A2 komt u een spookrijder tegemoet’ tot aan het woordje ‘tegemoet’ kan lezen als een zin met ‘u’ als onderwerp. De lezer die hierover schreef merkte al op dat je ‘tegemoet’ kunt vervangen door ‘tegen’, en dan is ‘u’ wel onderwerp (‘… komt u een spookrijder tegen’).

Het mag dan grammaticaal zijn, het is dus ook een beetje frustrerend. Je staat even op het verkeerde been, en dat voelt niet prettig. Je kunt dus voorspellen dat je op den duur zult zeggen: ‘Op de A2 kwam ik een spookrijder tegemoet’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden