Column Rob Schouten

Oké, Google weet dat ik naar Curaçao wil, maar niet dat ik al geboekt heb

Over het vraagstuk van de vrije wil wordt door de mensheid al eeuwenlang nagedacht en ook ik heb er geen antwoord op. Of vrije wil... misschien moet ik zeggen de vrijheid van mijn eigen wil. Wel weet ik dat ik er 99 procent van de tijd niet aan denk en dan opeens eventjes wel, maar ik weet weer niet of mijn aandacht in deze materie op enige manier wordt gemanipuleerd of niet.

Afgelopen zondagavond keek ik, geheel vrijwillig had ik de indruk, naar de uitzending van VPRO’s Tegenlicht. Aan het woord professor Shoshana Zuboff die de noodklok luidde omtrent het surveillance-kapitalisme. Dat is het kapitalistische systeem dat ons gedrag, onze voorkeuren en onze zoektochten in de gaten houdt om ons later iets te kunnen verkopen wat we lijken te willen, dan wel ons in een bepaalde richting te duwen. De kapitalisten kunnen dat, omdat grote jongens als Facebook en Google inmiddels precies weten wat we doen en wie we zijn en deze gegevens doorverkopen aan commerciële en andere partijen. De grootste dataroof uit de geschiedenis, noemt ze dat, omdat wij er geen toestemming voor hebben gegeven.

Facebook-goochelaars aan banden leggen

Na de afgelopen twintig jaar vrijelijk met onze wil aan de gang te zijn geweest, wordt het tijd dat we die kapitalistische manipulatoren aan banden leggen en reguleren, aldus Zuboff. Ik geloof graag dat die Facebook-goochelaars dat proberen, maar lukt het ze ook helemaal? Hebben ze onze wil in hun macht?

Op simpel niveau zie ik ze weleens opereren. Ik heb bijvoorbeeld net een ticket naar Curaçao geboekt en nu krijg ik allemaal aanbiedingen om naar Curaçao te vliegen. Ze weten kennelijk dat ik wel wil, maar niet dat ik al geboekt heb. Opgelucht haal ik adem. Wat kan het mij schelen dat ze mijn zogenaamde wil kennen als ze niet weten wat ik er precies mee doe. Trouwens, vroeger werd je door de kerk gemanipuleerd. De filosoof Schopenhauer wist het weer anders: we worden bepaald door lichamelijke behoeften, opvoeding en toevallige ervaringen. Onze ínnerlijke drijfveer is een illusie. En dan horen we tegenwoordig de neurologen die beweren dat alles vooral biologisch is bepaald. 

We zijn onze eigen dompteurs

Zelf heb ik weleens het gevoel dat er diep in mij een klein zevendedagsadventistje om wie ik niet heb gevraagd, aan de knoppen zit. Enfin, die dataroof moet dus worden tegengegaan en geregeld, daar ben ik het wel mee eens want ik wil(?) niet dat mijn wil, als ik die al heb, wordt verkwanseld. Intussen moest ik opeens denken aan de filosoof Sloterdijk en zijn ‘Regels voor het mensenpark’, waarmee hij ons opdroeg een soort gedragscode voor de ingewikkelde toekomst te ontwikkelen, met als onvermijdelijk gevolg dat onze kleinkinderen daardoor weer zullen worden beïnvloed. 

Kortom, eigen wil of niet, we blijven bezig de buitenwereld, onszelf te temmen. We zijn onze eigen dompteurs en dat heeft in het kader van zelfverbetering wel iets aardigs, vind ik, al weet ik nog steeds niet of het in ons gelegd is of dat we het zelf bedacht hebben en dan nog... ‘Irrungen, Wirrungen’, schreef de Duitse schrijver Theodor Fontane, ‘Dwalen, falen’, of ‘Dolingen, dwalingen’. Een titel die altijd klopt.

Eerdere columns van Rob Schouten leest u hier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden