TaalPeter-Arno Coppen

Nog één keertje dan: aandachtig lezen

Ik zou een heel jaar deze rubriek kunnen vullen met een taalbeschouwing over de zin ‘Graag aandachtig lezen’. Een van de wonderlijke eigenschappen van taalbeschouwing is namelijk dat het niet uitmaakt waar je begint. Als je het goed doet, kom je de hele taalwetenschap tegen.

Waar is bijvoorbeeld het lijdend voorwerp gebleven in die zin? Het werkwoord ‘lezen’ veronderstelt dat je iets leest, en ook in het gebruik zal duidelijk zijn wat je aandachtig moet lezen. Je kunt het er ook gewoon bij zetten: ‘Graag deze rubriek aandachtig lezen’ bijvoorbeeld.

Overal neerzetten

Maar ook dat lijdend voorwerp kan op verschillende plaatsen staan: ‘Deze rubriek graag aandachtig lezen’ is mogelijk, maar ook ‘Aandachtig lezen graag deze rubriek’ kan best. Bij nader inzien kun je ‘deze rubriek’ overal neerzetten. Dat is opmerkelijk, want in ‘U moet deze rubriek aandachtig lezen’ kan ‘deze rubriek’ niet achteraan staan. 

Alleen als je een voornaamwoord toevoegt, kan het: ‘U moet hem aandachtig lezen, deze rubriek’. Die achterplaatsing met voornaamwoord staat bekend als de zogeheten ‘after thought’: een zinsdeel dat je toevoegt als je de eigenlijke zin nog eens wilt verduidelijken.

Het lijkt er dus op dat je bij de aansporing ‘aandachtig lezen’ vooraan elementen kunt plaatsen, die de aansporing vooraf in een context plaatsen (‘dit is een beleefd verzoek’, ‘het heeft betrekking op deze rubriek’), maar je kunt ook achteraf verduidelijken waar de aansporing over ging (‘het klonk misschien hard, maar het was beleefd bedoeld’, ‘ik bedoelde deze rubriek’). In een notedop is dit ook de structuur van een volledige zin.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden