TaalPeter-Arno Coppen

Moet je schrijven dat iemand overleden is of is overleden?

Een collega vraagt mijn oordeel in een discussie over de zin ‘De politie van het Amerikaanse Capitool heeft alsnog gemeld dat een agent is overleden na de bestorming van het parlementsgebouw’. Moet dat niet zijn ‘overleden is’, had iemand geopperd. Immers, ‘overleden’ komt hier neer op ‘dood’ en je had ook niet kunnen schrijven ‘De politie van het Amerikaanse Capitool heeft alsnog gemeld dat een agent is dood na de bestorming van het parlementsgebouw’.

Nu is mijn oordeel over dit soort kwesties wel enigszins te voorspellen: voor beide volgordes is wel iets te zeggen, maar de redenering dat een van beide fout zou zijn, deugt niet.

Het is vrij zeker dat je in de gewraakte zin ‘overleden’ niet kunt lezen als ‘dood’. Immers, de zin verwijst eerder naar een gebeurtenis (het overlijden zelf) dan naar de toestand van de agent. Je kunt er zonder betekenisverlies zelfs een tijdsbepaling bij toevoegen, en dat kan dan heel goed ‘gisteravond’ of ‘vanmorgen’ zijn, maar niet ‘morgen’ of ‘al enige tijd’.

Het werkwoordelijk gezegde

Maar hoe kan er een verledentijdbepaling in die zin staan? Als ‘overleden’ ‘dood’ zou betekenen zou het werkwoord ‘is’ in de tegenwoordige tijd staan, en daar past geen verleden tijd bij. Je kunt immers ook niet zeggen ‘Hij is gisteravond dood’. Dan betekent dat ‘is overleden’ vrijwel zeker de voltooide tijd is van ‘overlijden’. Maar daarmee is aangetoond dat ‘is overleden’ hier een zogeheten werkwoordelijk gezegde is.

Moet je bij een werkwoordelijk gezegde in de bijzin dan niet altijd kiezen voor ‘is overleden’? Dit wordt wel gezegd, maar daar is geen enkele grond voor. In principe zijn beide volgordes mogelijk. Je kunt zeggen ‘Ik zie dat hij gehuild heeft’ of ‘Ik zie dat hij heeft gehuild’, en beide volgordes zijn gelijkwaardig. Net zo is ‘…dat een agent overleden is’ gelijkwaardig aan ‘…dat een agent is overleden’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden