TaalPeter-Arno Coppen

Moet je ‘om’ weglaten of juist toevoegen waar dat kan?

Ik krijg nogal eens post van lezers die mij erop wijzen dat ik ergens het woordje ‘om’ heb gebruikt waar ik dat net zo goed had kunnen weglaten. Zij wijzen dan op een oude schoolregel die zij vroeger geleerd hebben (soms geformuleerd als het plechtige en daarom wellicht vertrouwenwekkende ‘Men late om weg waar dat kan’). Vooral met dat ‘waar dat kan’ erbij zit de regel altijd goed, zou je zeggen. Maar wie bepaalt of het kan? Daar geeft de regel geen ­uitsluitsel over.

Heel waarschijnlijk is de school­regel gebaseerd op een vorm van ­horror vacui, de angst voor de (semantische) leegte. De gedachte is dat ‘om’ eigenlijk een doelbetekenis heeft. Dat is in elk geval zo in de zinnen waar je het kunt vervangen door ‘teneinde’. In ‘Ik ging naar de winkel om boodschappen te doen’ is er duidelijk sprake van zo’n doelbetekenis en kun je ‘om’ dus niet weglaten. Maar in ‘Ik dacht erover om een pak toiletpapier te kopen’ is die doelbetekenis (vrijwel) afwezig, en zou je ‘om’ dus eventueel weg kunnen laten.

De regel zegt echter: als het kan, dan moet het ook. Waarom? Zo te zien omdat je anders een woordje zonder betekenis hebt. Toch zeggen de huidige officiële taaladviezen dat ‘om’ wel degelijk een functie heeft: het maakt duidelijk waar de beknopte bijzin begint. Waarom zou je een regel hebben die aanspoort tot onduidelijk taalgebruik?

Ik heb de indruk dat voor de meeste mensen de gedachte aan de doodzonde van een betekenisloos woord niet meer zo meespeelt. Ik vermoed eigenlijk dat de huidige taalgebruiker de achterhaalde schoolregel nog omarmt vanuit de mantra dat je zo beknopt mogelijk moet zijn.

Het lijkt mij dat je beter duidelijk kunt zijn dan beknopt. Aangezien ‘om’ ertoe dient om de structuur van de zin te verduidelijken, zou mijn voorstel zijn om de oude schoolregel te vervangen door: ‘Men voege om toe waar dat kan’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden