null Beeld
Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Kan je taalgebruik eigenlijk wel toetsen?

Maandag besprak ik de onduidelijke regulering van goed en fout taalgebruik. De spelling is wel gereguleerd, namelijk in het Groene Boekje, met de zogeheten Leidraad, die de regels bevat. Er bestaat zelfs nog een Technische Handleiding die bijna niemand kent, maar die nog gedetailleerder is. Spelling kun je dus wel toetsen, al moet je dan wel, net als bij het Nationaal Dictee, bijvoorbeeld een bepaald woordenboek aanwijzen dat beslist in gevallen waar de officiële regels geen uitspraak doen.

Voor de grammatica (of in bredere zin, het taalgebruik) is het een stuk lastiger, omdat de officiële regels geformuleerd zijn als adviezen. Die hoef je dus strikt genomen niet op te volgen. Niettemin is het voorstelbaar dat je in schooltoetsen zou bepalen dat alleen fout is wat door de Taalunie voor schrijftaal expliciet wordt afgekeurd of – in een strenge variant – ontraden.

Geen uitsluitsel

Dat kan allemaal, maar je zult wel een voorziening moeten treffen voor gevallen waarin de adviezen geen uitsluitsel geven. Het ligt voor de hand om dan gebruik te maken van de classificatie in de Algemene Nederlandse Spraakkunst. Die merkt sommige gevallen aan als ‘uitgesloten’, en andere als ‘informeel’ of ‘regionaal’. In een streng correctievoorschrift zou je die allemaal als ‘fout’ kunnen beschouwen.

Verder zou je alleen fouten mogen aanrekenen waar geen misverstand of controverse over bestaat. Als een leerling schrijft ‘Ik heeft gelijk’ is dat een kennelijke fout, die in geen enkel taaladvies genoemd wordt, maar waarover geen verschil van mening bestaat.

Toetsing van taalgebruik kan dus theoretisch wel, maar is het ook doenlijk? Examens toetsen wat leerlingen geleerd hebben. Als leerlingen jarenlang geleerd hebben dat iets goed is, kun je dat niet op het examen ineens fout rekenen, en andersom.

Eerst moet het hele onderwijs dus op één lijn zitten.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden