null Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Kan een lijdend voorwerp iets opgedragen worden?

Afgelopen week wees een lezer mij op een onbeantwoorde vraag van 1 december 2020. Die was helemaal weggezakt in het moeras dat mijn mailbox pleegt te worden. Die ging over de zin ‘Twee compagnies werden opgedragen stelling te nemen’. Dat moet toch eigenlijk ‘werd’ zijn? ‘Twee compagnies’ is toch het meewerkend voorwerp?

Zo op het eerste oog een gemakkelijke vraag. Het gaat om ‘iemand iets opdragen’, en daarin zou je inderdaad zeggen dat ‘iemand’ meewerkend voorwerp is en ‘iets’ lijdend voorwerp. De lezer heeft gelijk (altijd een fijn antwoord). En toch zat het me niet helemaal lekker.

Dat ‘iemand’ lijkt mij in elk geval niet een honderd procent, achttienkaraats meewerkend voorwerp. Je kunt het wel aanvullen met ‘aan’, ‘aan iemand iets opdragen’, maar dan dringt ineens een andere betekenis zich op: ‘iets wijden aan iemand’. Kan die variant met ‘aan’ wel die andere, bevel-betekenis hebben?

Twee kanten op redeneren

Qua betekenis ligt het woord ‘opdragen’ een beetje in de buurt van ‘iemand bevelen, vragen, verzoeken of uitnodigen om iets te doen’. Daarbij is ‘iemand’ bij ‘uitnodigen’ vrij zeker een lijdend voorwerp (het is zeker niet ‘twee compagnies wordt uitgenodigd stelling te nemen’), en bij ‘verzoeken’ en ‘vragen’ kun je twee kanten op redeneren.

Twee gronden voor twijfel dus. Het beste argument zou gelegen zijn in de keuze voor ‘hen’ of ‘hun’. Moet je zeggen ‘hen opdragen om iets te doen’ of ‘hun opdragen om iets te doen’? Helaas heeft niemand daar een scherpe intuïtie over.

Een andere test zou zijn om het werkwoord als zelfstandig naamwoord te gebruiken. Krijg je dan ‘het opdragen aan iemand om iets te doen’ of ‘het opdragen van iemand om iets te doen’? Het lijkt me niet helemaal duidelijk. De twijfel over ‘Twee compagnies wordt/worden opgedragen…’ sluit hierbij aan. Maar ik neig ertoe te zeggen dat de lezer toch gelijk had. Gelukkig maar.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden